تشدید بحرانهای ژئوپلیتیک و افزایش قیمت جهانی گندم
به گزارش نرخ روز، تشدید حملات روسیه و اوکراین به زیرساختهای غلات در منطقه دریای سیاه، نگرانیها را در مورد عرضه جهانی گندم به شدت افزایش داده است. این اختلالات در بنادر و مسیرهای کشتیرانی غلات، در حالی رخ میدهد که فصل اوج صادرات گندم آغاز شده و بخش قابلتوجهی از خریداران بزرگ آسیایی به محمولههای دریای سیاه وابسته هستند. این تحولات، علاوه بر افزایش ریسک امنیت غذایی، قیمت گندم را نیز تحت فشار صعودی قرار داده است. معاملات آتی گندم در شیکاگو از ابتدای ژوئیه بیش از ۱۷ درصد رشد را تجربه کرده و قیمت گندم در سایر کشورهای صادرکننده رقیب مانند استرالیا، آرژانتین و آمریکا نیز افزایش یافته است. حملات متقابل روسیه و اوکراین در هفتههای اخیر به بنادر و کشتیها، بخشی از زیرساختهای صادرات غلات را از مدار خارج کرده و باعث تأخیر یا لغو بارگیری دهها محموله شده است. این وضعیت برای بازار آسیا اهمیت ویژهای دارد. آسیابهای غلات در این منطقه برای ماههای ژوئیه تا سپتامبر حدود ۲ تا ۲.۵ میلیون تن گندم از دریای سیاه خریداری کردهاند؛ رقمی که معادل حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از کل تقاضای وارداتی این منطقه است. با این حال، اکنون نگرانیها درباره نرسیدن بهموقع بخشی از این محمولهها افزایش یافته است. به گفته کارشناسان، اگر اختلالها ادامه پیدا کند، خریداران ناچار خواهند شد بخشی از نیاز خود را از مبدأهای دیگری مانند استرالیا، آمریکای شمالی و آرژانتین تأمین کنند؛ تغییری که البته هزینه بیشتری به بازار تحمیل خواهد کرد. مصر، که بزرگترین واردکننده گندم جهان است، یکی از کشورهایی است که بیشترین آسیبپذیری را در برابر اختلال در دریای سیاه دارد. این کشور در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۸۲ درصد واردات گندم خود را از روسیه و اوکراین تأمین کرده است. البته افزایش تولید داخلی در برخی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا فعلاً بخشی از فشار بازار را کاهش داده است. با این حال، بخش خصوصی مصر همچنان با ریسک بالایی مواجه است؛ چرا که بیش از نیمی از نیاز گندم این بخش از واردات تأمین میشود و سطح ذخایر آن نیز نسبت به بخش دولتی محدودتر است. اندونزی، دومین خریدار بزرگ گندم جهان، نیز در معرض این اختلال قرار گرفته است. این کشور برای بازه ژوئیه تا سپتامبر حدود ۶۰۰ هزار تن گندم از صادرکنندگان کشورهای شوروی سابق خریداری کرده است و به دنبال تأمین محمولههای جایگزین از کشورهایی مانند بلغارستان، استرالیا، رومانی و آرژانتین است. بعد از اندونزی، کشورهای الجزایر، بنگلادش، اردن، تایلند، تونس و ویتنام نیز از دیگر واردکنندگان بزرگی هستند که وابستگی بالایی به گندم روسیه و اوکراین دارند. مشکل اصلی برای خریداران فقط پیدا کردن مبدأ جایگزین نیست؛ بلکه هزینه این جایگزینی نیز بالاست. قیمت گندم Premium White استرالیا با احتساب هزینه حمل به آسیا به حدود ۳۱۵ تا ۳۲۰ دلار در هر تن رسیده است. در مقابل، ارزانترین گندم آمریکا حدود ۳۰۵ دلار در هر تن قیمت دارد، در حالی که محمولههای دریای سیاه در محدوده ۲۶۰ تا ۲۸۰ دلار در هر تن معامله میشوند. به این ترتیب، تغییر مبدأ خرید میتواند هزینه تأمین گندم را برای کشورهای واردکننده به شکل محسوسی افزایش دهد؛ موضوعی که در نهایت میتواند به قیمت آرد و محصولات غذایی نیز منتقل شود. آنچه اکنون در بازار گندم رخ میدهد، تنها یک افزایش مقطعی قیمت نیست. وابستگی بالای کشورهای واردکننده به دریای سیاه باعث شده هر اختلال در این منطقه، به سرعت به بازارهای دیگر منتقل شود. در صورت ادامه حملات، خریداران باید برای جبران کسری عرضه روسیه و اوکراین به سمت استرالیا، آمریکا و آرژانتین بروند؛ اما ظرفیت این کشورها و قیمت بالاتر محصولات آنها میتواند هزینه تجارت جهانی گندم را افزایش دهد. به این ترتیب، جنگ در دریای سیاه بار دیگر نشان میدهد که امنیت غذایی جهان تا چه اندازه به امنیت مسیرهای تجاری وابسته است؛ مسیری که حالا از بنادر روسیه و اوکراین تا بازارهای آسیا و شمال آفریقا امتداد پیدا کرده است. جمعبندی نرخ روز تشدید حملات در دریای سیاه، نگرانیها درباره عرضه جهانی گندم را افزایش داده و منجر به رشد بیش از ۱۷ درصدی قیمت آتی گندم در شیکاگو از ابتدای ژوئیه شده است. خریداران بزرگ آسیایی و کشورهایی مانند مصر و اندونزی که به گندم دریای سیاه وابسته هستند، با چالش تأمین محمولههای جایگزین و افزایش هزینهها مواجهاند. این وضعیت نشان میدهد که امنیت غذایی جهان به شدت به پایداری مسیرهای تجاری در مناطق بحرانی وابسته است و هرگونه اختلال میتواند به افزایش قیمت محصولات غذایی منجر شود.
