هشدار مرکز پژوهشها: تورم تشدید میشود؛ دلایل عدم کاهش قیمتها
به گزارش نرخ روز، از خرداد سال گذشته تا شهریور امسال، تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی متعددی در ایران رخ داده است. مهمترین این رخدادها شامل جنگ ۱۲ روزه، اعتراضات دیماه و جنگ ۴۰ روزه میشوند. همزمان با این اتفاقات، سطح معیشت و رفاه مردم نیز با کاهش شدیدی مواجه شده که تورم یکی از اصلیترین عوامل آن است. مطالعه و ارزیابی رویدادهای یک سال اخیر میتواند راهنمای آینده باشد، ازاینرو تحلیل ارقام اقتصادی ایران در ماههای گذشته ضروری است. بر همین اساس، مرکز پژوهشهای مجلس، بهعنوان بازوی تحقیقاتی مجلس، در گزارشی جامع، روند تورم و ریشههای آن را در شهریورماه ۱۴۰۴ ارائه کرده است. طبق بررسیهای این مرکز، متوسط نرخ تورم ماهانه که تا پایان سال ۱۴۰۳ پایینتر از ۳ درصد بوده، در ۶ ماهه ابتدایی سال گذشته به حدود ۳.۴ درصد رسیده است. همچنین، تورم نقطه به نقطه تا قبل از دیماه سال ۱۴۰۳ به مدت یک سال در برابر کاهش به کمتر از ۳۰ درصد مقاومت کرده و پایینتر نرفته است. از سوی دیگر، در دورههای وقوع شوکهای تورمی، خوراکیها و آشامیدنیها بالاترین سهم را در افزایش قیمت مصرفکننده ماهانه داشتهاند. افزایش نوسانات قیمتی این گروه از اقلام، همبستگی بالایی با رشد نرخ ارز بازار آزاد نشان داده که احتمالاً ناشی از وابستگی تولید خوراکیها و آشامیدنیها به نهادههای وارداتی و امکان صادرات آنها است. همچنین، گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوختها نیز سهم قابلتوجهی در تورم ماهانه به خود اختصاص دادهاند؛ امری که در ماههای بدون شوک تورمی نیز مشاهده شده است. یکی از اصلیترین دلایل این موضوع، مربوط به اجارهبها است. ثبات افزایش قیمتها در بازار اجاره موجب شده تا این گروه کالایی همواره سهم ثابت و چشمگیری از تورم داشته باشد. در مقابل، دستوری بودن تعرفههای آب، برق و گاز نوسانات کمتری نسبت به هزینه اجاره به همراه داشته است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که یکی از دلایل عدم کاهش تورم نقطه به نقطه به پایینتر از ۳۰ درصد، ناشی از سهم ثابت و بالای مسکن در افزایش شاخص قیمت مصرفکننده بوده است. تورم تولیدکننده نیز مشابه تورم مصرفکننده، به مدت یک سال تا دی ۱۴۰۳ در برابر کاهش به پایینتر از ۲۵ درصد مقاومت کرده، اما در نهایت روندی افزایشی را در پیش گرفته و در شهریورماه سال ۱۴۰۴ به بالای ۴۱ درصد رسیده است. همچنین، یکی دیگر از نقاط اشتراک این شاخص با تورم مصرفکننده، همبستگی بالای نرخ ارز غیررسمی با شاخص کل تولیدکننده و بهطور خاص با شاخص ساخت (صنعت) است. به همین دلیل، افزایش در شاخص ساخت از محل جهشهای ارزی در کنار قطعیهای مربوط به گاز و برق قابل توضیح است. بازوی پژوهشی مجلس، دو شاخص ادراکات تورمی و انتظارات تورمی را برای یک سال آینده محاسبه میکند. بر اساس آخرین نتایج این برآورد، هر دو شاخص انتظارات تورمی و ادراکات تورمی از پاییز سال ۱۴۰۳ روندی صعودی پیدا کردهاند؛ به این معنا که تورم احساس شده توسط مردم و پیشبینی از افزایش بیشتر تورم در شاخص منعکس شده است. لازم به توضیح است که ادراکات تورمی بهشدت تحت تأثیر تجربیات خرید شخصی قرار دارد و همچنین تمایل رفتاری جامعه به وزندهی بیشتر به قیمتهای افزایشی در مقایسه با قیمتهای ثابت یا کاهشی، از عوامل کلیدی است که موجب شده تصویر ذهنی عموم از تورم با واقعیتهای آماری فاصله معناداری پیدا کند. تورم هسته یکی دیگر از شاخصهایی است که در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس به کار برده شده است. این شاخص با هدف تفکیک تغییرات موقتی و گذرا در قیمتها از روند بلندمدت و مستمر تورم محاسبه میشود. برای مثال میتوان به تغییر قیمت اقلام غذایی و انرژی اشاره کرد که هر از چندگاهی بهصورت موقت افزایش یا کاهش مییابند؛ مواردی که منعکسکننده آثار سیاستهای پولی و تحولات بنیادین نیستند. به همین دلیل، از شاخص تورم هسته برای اندازهگیری دقیقتر روند پایدار کاهش ارزش پول ملی و ارزیابی فشارهای تورمی استفاده میشود. به بیان دیگر، تورم هسته تلاش میکند اثر تغییرات قیمتهای نسبی را از تورم عمومی تفکیک کند. برآوردهای مرکز پژوهشهای مجلس نشان داده که در تابستان سال گذشته، اختلاف میان تورم نقطه به نقطه و تورم هسته افزایش یافته و در واقع تورم نقطهای از تورم هسته فاصله گرفته است. به همین علت، این نهاد پیشبینی کرده که از شهریور ۱۴۰۴ به بعد انتظار میرود تورم هسته روندی صعودی را در پیش گرفته باشد. بنابراین باید منتظر انتشار دادههای جدید از تورم هسته توسط این نهاد باشیم. جمعبندی نرخ روز مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی جامع، روند صعودی تورم در کشور را بررسی کرده است. این گزارش نشان میدهد که متوسط تورم ماهانه و تورم نقطه به نقطه در برابر کاهش مقاومت کرده و حتی افزایش یافتهاند. سهم بالای مسکن و خوراکیها در تورم، در کنار افزایش انتظارات تورمی و پیشبینی صعودی شدن تورم هسته، از نکات کلیدی این گزارش است.
