جنگ ایران، بازار نفت آسیا را تغییر داد؛ چین پیشتاز، هند در تنگنا

به گزارش نرخ روز، جنگ ایران و اختلال در عرضه نفت خاورمیانه، آرایش جریان نفت در قاره آسیا را دگرگون کرده است. در شرایطی که چین خرید نفت روسیه را افزایش داده، هند که یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت جهان به شمار می‌رود، با کاهش دسترسی به محموله‌های نفتی روسیه مواجه شده است؛ این تغییر می‌تواند از ماه سپتامبر فشار بیشتری را بر بازار فرآورده‌های نفتی آسیا وارد کند. افزایش خرید نفت روسیه توسط چین در حالی رخ داده که پالایشگران این کشور می‌کوشند بخشی از نفتی را که پیش‌تر از خاورمیانه تأمین می‌کردند، با محموله‌های روسی جایگزین کنند.

چین در سال‌های اخیر بزرگ‌ترین خریدار نفت روسیه و ایران بوده است، اما جنگ در خاورمیانه و محاصره دریایی بنادر ایران، واردات نفت ایران به چین را به شکل محسوسی کاهش داده است. برآورد کپلر نشان می‌دهد که ورود نفت ایران به چین در ماه آگوست حدود ۳۴۰ هزار بشکه در روز بوده که فاصله زیادی با ۱.۱۴ میلیون بشکه در روز واردات چین از ایران در ماه مارس دارد. در واقع، واردات نفت ایران از سوی چین طی سه ماه اخیر تقریباً به یک‌سوم سطح ماه مارس رسیده است. پیش از آغاز جنگ، نزدیک به ۲۰ درصد نفت خام و فرآورده‌های نفتی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. اگرچه حجم عبور محموله‌ها در هفته‌های اخیر تا حدی بهبود یافته، اما همچنان فاصله قابل‌توجهی با سطح پیش از جنگ دارد.

چین بخش عمده نفت دریابرد روسیه را معمولاً از بنادر شرقی این کشور دریافت می‌کند؛ بنادری که نفت نوع ESPO را صادر می‌کنند. در مقابل، هند بیشتر نفت روسیه را از بنادر اروپایی این کشور خریداری می‌کند. همین تفاوت در مسیرهای تأمین باعث شده است که افزایش تقاضای چین برای نفت روسیه، مستقیماً به ضرر پالایشگران هندی تمام شود. در ماه ژوئیه، حدود ۹۰ درصد نفت دریابرد روسیه واردشده به چین از بنادر آسیایی تأمین شده بود. این سهم در ژوئن ۷۸ درصد بود. اما در آگوست، سهم نفت روسیه از بنادر اروپایی به حدود ۳۱ درصد افزایش یافته است. این تغییر برای هند اهمیت دارد، زیرا این کشور بخش عمده نفت روسیه خود را از همین بنادر اروپایی دریافت می‌کند.

واردات نفت خام هند از روسیه در آگوست به ۱.۸۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ در حالی که این رقم در ژوئیه ۲.۷۹ میلیون بشکه و در ژوئن ۲.۷۳ میلیون بشکه در روز بود. در آگوست، حدود ۹۷.۴ درصد نفت روسیه وارداتی هند از بنادر اروپایی این کشور تأمین شده، اما حجم آن به ۱.۸۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ یعنی به حدود ۳۰ درصد یا ۷۷۰ هزار بشکه در روز کمتر از ماه قبل شده است.

کاهش نفت روسیه، واردات کل نفت هند را نیز پایین آورده است. برآورد کپلر نشان می‌دهد واردات نفت خام هند در آگوست به ۴.۱۷ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ در مقابل، این رقم در ژوئیه ۵.۰۶ میلیون بشکه بود. هند یکی از صادرکنندگان مهم بنزین و گازوئیل در آسیاست. بنابراین اگر پالایشگاه‌های این کشور نتوانند نفت کافی جایگزین کنند، کاهش صادرات فرآورده‌های نفتی می‌تواند از ماه‌های آینده فشار بیشتری بر بازار سوخت آسیا وارد کند.

در حال حاضر، کاهش عرضه نفت به پالایشگران هندی هنوز به‌طور کامل در بازار فرآورده‌ها منعکس نشده است. اما اگر این روند ادامه پیدا کند، آثار آن از سپتامبر بیشتر نمایان خواهد شد. در چنین شرایطی، کاهش صادرات سوخت هند می‌تواند به فشار موجود بر بازار فرآورده‌های نفتی آسیا اضافه شود؛ بازاری که پیش از این نیز به دلیل اختلال در مسیرهای سنتی تأمین انرژی با محدودیت عرضه مواجه شده است.

در نهایت، جنگ ایران نه‌تنها مسیر عبور نفت از هرمز را تغییر داده، بلکه جریان نفت روسیه در آسیا را نیز جابه‌جا کرده است؛ نفتی که پیش‌تر به هند می‌رسید، حالا بیشتر راهی چین می‌شود و این چرخش می‌تواند معادله بازار فرآورده‌های نفتی آسیا را در ماه‌های آینده تغییر دهد.

جمع‌بندی نرخ روز
جنگ ایران و پیامدهای آن در خاورمیانه، جریان نفت در آسیا را دستخوش تغییرات عمده‌ای کرده است. در پی کاهش واردات نفت ایران توسط چین، این کشور به سمت افزایش خرید نفت روسیه روی آورده است. این تغییر باعث شده تا هند، به عنوان یکی از واردکنندگان بزرگ نفت، با کاهش چشمگیر دسترسی به محموله‌های نفتی روسیه مواجه شود که می‌تواند از ماه سپتامبر بر بازار فرآورده‌های نفتی آسیا فشار وارد کند.