تاثیر قیمت بنزین بر رفاه و اشتغال ساکنان شهرهای حومه

به گزارش نرخ روز، این جمله که «هیچ چیز رایگانی در اقتصاد وجود ندارد» سال‌هاست در ادبیات اقتصادی مطرح شده و در شرایط مختلف جامعه نمود پیدا می‌کند. ممکن است تصور شود دریافت هدیه‌ای مانند بلیت سینما کاملاً رایگان است، اما در واقع زمان فرد به عنوان هزینه صرف شده است. این تعریف در سطح جامعه نیز صادق است، با این تفاوت که توزیع یک کالا یا خدمات رایگان لزوماً برای گیرنده هزینه‌بر نیست، بلکه می‌تواند هزینه‌های خود را در سطح کل جامعه تحمیل کند. این روزها موضوع بنزین ارزان به بحث اصلی محافل اقتصادی تبدیل شده و راهکار افزایش قیمت بدون قید و شرط روی میز سیاستگذار قرار گرفته است. اما پرسش اینجاست که آیا این بنزین ارزان، برای جامعه نیز ارزان تمام شده یا گران؟ بنزین ارزان تنها یک نهاده در دسترس برای فعالیت‌های خدماتی نیست، بلکه توسعه‌دهنده شبکه‌ای از حمل‌ونقل و تولیدات صنعتی است که بر پایه این نهاده ارزان‌قیمت شکل گرفته است. این شبکه باعث شده تا ایجاد شغل و رفاه در شهرهای حومه پایتخت از معنا تهی شود، زیرا امکان اتصال به بازار کار در مرکز تهران با حمل‌ونقلی ارزان‌قیمت فراهم است. بنزین ارزان‌قیمت ساختاری را ایجاد کرده که تغییر آن نیازمند فعال‌سازی مولفه‌هایی است که تاکنون از دید سیاستگذار پنهان مانده‌اند. برای مثال، سیاستگذار باید شرایطی را فراهم کند که ایجاد کسب‌وکار و دسترسی به حمل‌ونقل عمومی مناسب در هر شهر در اولویت قرار گیرد. طبیعتاً برای رسیدن به این هدف، کنترل تورم، ایجاد رشد اقتصادی و آزادسازی تجارت با جهان از الزامات اساسی است. حال فرض کنید دولت در طرح بنزینی خود، بدون رعایت ملزومات ذکر شده، قیمت بنزین آزاد را از ۵ هزار تومان به ۲۵ هزار تومان افزایش دهد. (لازم به ذکر است که این یک فرض است و دولت هنوز تصمیم نهایی خود را درباره طرح بنزین اتخاذ نکرده است.) در این شرایط، هزینه افرادی که با خودروی شخصی برای کار از شهرهای حومه تهران به پایتخت سفر می‌کنند، چه تغییری خواهد کرد؟ در این گزارش، به دلیل تعدد خودروهای موجود در کشور، سه نمونه از هر گروه خودرویی داخلی، مونتاژی و خارجی انتخاب شده و مصرف سوخت ترکیبی این خودروها با توجه به کیفیت بنزین فعلی در نظر گرفته شده است. از خودروهای داخلی، دنا پلاس توربوی اتوماتیک، از خودروهای مونتاژی، جک جی۴ و از خودروهای خارجی، نیسان سیلفی هیبریدی به عنوان نمونه انتخاب شده‌اند. این خودروها به ترتیب ۱۰ لیتر، ۸ لیتر و ۷ لیتر مصرف ترکیبی سوخت به ازای هر صد کیلومتر دارند. اگر فردی مقیم حومه تهران، با یکی از این سه مدل خودرویی مجبور به عزیمت به شهر تهران و بازگشت به خانه باشد، در طی یک ماه هزینه مشخصی را بابت بنزین پرداخت خواهد کرد که این رقم با توجه به هر شهر متفاوت است. برای مثال، اگر فردی با خودروی داخلی هر روز از کرج تا تهران را رانندگی کند، باید ماهانه حداقل ۶۸۰ هزار تومان هزینه بنزین بپردازد تا بتواند اشتغال خود در پایتخت را حفظ کند. اما اگر قیمت بنزین آزاد از ۵ هزار تومان به ۲۵ هزار تومان افزایش یابد، هزینه سفر برای افراد مقیم کدام شهر بیشتر خواهد بود؟ محاسبات نشان می‌دهد افرادی که مقیم اسلامشهر هستند، به دلیل بعد مسافت کمتر، هزینه بیشتری بابت بنزین نخواهند پرداخت و افزایش قیمت بنزین کمترین اثر را بر روی این افراد خواهد داشت. اما اگر ساکن ورامین باشید، هزینه سفر شما به تهران می‌تواند حفظ اشتغال شما را با مشکل مواجه کند. در حال حاضر اگر هر روز یک فرد با خودروی داخلی از ورامین به تهران سفر کند، باید حدود یک میلیون تومان برای بنزین کاری خود بپردازد. حال با افزایش قیمت بنزین، هزینه سفر این افراد به تهران در طی یک ماه به بیش از ۴ میلیون تومان خواهد رسید. رقمی که اگر سطح درآمدی افراد ساکن در این شهر بالا نباشد، می‌تواند آن‌ها را به سمت شغل‌های خدماتی مانند راننده تاکسی‌های اینترنتی (به عنوان شغل دوم) سوق دهد. جمع‌بندی نرخ روز بنزین ارزان برای اقتصاد ایران گران تمام شده است، زیرا مانع توسعه ساختار اشتغال و رفاه در شهرهای دور از پایتخت شده است. این وضعیت، قیمت بنزین را برای ساکنان این مناطق حیاتی کرده و افزایش آن می‌تواند به قیمت از دست رفتن شغل و رفاه برای آن‌ها تمام شود. از این رو، انتظار می‌رود دولت پیش از هر تصمیمی درباره قیمت بنزین، ابتدا ملزومات این تصمیم را فراهم کند تا آثار اجتماعی آن بر مردم این مناطق تحمیل نشود.