گمانهزنیها درباره سفر رئیس سیا به مسکو؛ آیا پوتین برای حمله اتمی به اوکراین خیز برداشته است؟
به گزارش نرخ روز، جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، روز سهشنبه در سفری غیرمنتظره برای گفتوگو با همتایان روس خود به مسکو رفت. این سفر در حالی انجام شد که گمانهزنیها درباره اهداف آن رو به افزایش است و برخی تحلیلگران و منابع آگاه از خطر گسترش دامنه جنگ اوکراین به کشورهای عضو ناتو خبر میدهند. افراد مطلع از این سفر اعلام کردهاند که هدف اصلی سفر غافلگیرکننده رئیس سیا به مسکو، هشدار به روسیه درباره عدم حمله به کشورهای عضو ناتو بوده است. مدیران سیا گاهی اوقات به عنوان فرستاده روسای جمهور در مذاکرات مهم با طرفهای مقابل عمل میکنند. این سفر، نخستین سفر علنی شناختهشده جان رتکلیف به پایتخت روسیه بود. این اقدام پس از ارزیابیهای اطلاعاتی جدید آمریکا صورت گرفت که بر اساس آنها، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ممکن است طی چند سال آینده برای سنجش میزان عزم و اراده سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، حملهای محدود به یکی از کشورهای عضو این ائتلاف انجام دهد. مقامهای آمریکایی نگران هستند که پوتین، در شرایطی که در اوکراین تحت فشار قرار دارد و با فشارهای داخلی نیز مواجه است، دست به حملهای بزند که میتواند از یک حمله سایبری تا یک تهاجم زمینی در مقیاس محدود متغیر باشد؛ حملهای که احتمالاً یک کشور حوزه بالتیک را هدف قرار خواهد داد. کمبود مهمات حیاتی در غرب که به دلیل هزینههای جنگ با ایران تشدید شده، نیز ممکن است در محاسبات پوتین نقش داشته باشد. آمریکا پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، به دلیل انتقال تسلیحات به اوکراین و همچنین جنگ با ایران، ذخایر خود از برخی تسلیحات را کاهش داده است. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، روز چهارشنبه در مسکو به خبرنگاران گفت که رتکلیف در مدت حضور خود در پایتخت روسیه با مقامهای اطلاعاتی روسیه دیدار و گفتوگو کرده است، اما با پوتین دیداری نداشته است. پسکوف گفت پوتین در جریان این گفتوگوها قرار گرفته است. کاخ سفید درباره سفر رتکلیف توضیحات چندانی ارائه نکرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز چهارشنبه در مصاحبهای با یک مجری رادیویی، این سفر را «نسبتاً معمول» توصیف کرد و سپس درباره جنگ روسیه و اوکراین صحبت کرد. ترامپ گفت: «ممکن است چیزی از آن حاصل شود. ما برای پایان دادن به آن جنگ بسیار سخت تلاش میکنیم و صادقانه بگویم، هر دوی آنها در این مرحله میخواهند شاهد پایان یافتن آن باشند.» رتکلیف، که یکی از نزدیکترین دستیاران ترامپ محسوب میشود، تازهترین مقام آمریکایی است که به مسکو سفر کرده است. این سفر در شرایطی که جنگ روسیه و اوکراین وارد پنجمین سال خود شده، یک سفر نادر از سوی رئیس یک سازمان اطلاعاتی آمریکا به مسکو محسوب میشود. آخرین سفر شناختهشده یک رئیس سیا به مسکو در نوامبر ۲۰۲۱ انجام شد؛ زمانی که ویلیام برنز که در دوران ریاستجمهوری جو بایدن ریاست این سازمان را بر عهده داشت، به پوتین هشدار داد که به اوکراین حمله نکند. روسیه پس از آنکه به این نتیجه رسیده که مذاکرات برای دستیابی به توافق صلح به بنبست رسیده است، در حال آماده شدن برای تشدید حملات به اوکراین است؛ این موضوع را سه فرد نزدیک به کرملین اعلام کردهاند. به گفته این افراد، روسیه در حال حاضر تشدید حملات قدرتمند موشکهای بالستیک متعارف به کییف، از جمله مرکز پایتخت و همچنین حمله به زیرساختها در دیگر شهرهای اوکراین را بررسی میکند. آنها به دلیل حساس بودن موضوع، نخواستند نامشان فاش شود. این افراد گفتند چارچوبهای مذاکرات عملاً فروپاشیدهاند و دو طرف درگیر بار دیگر به نقطه صفر بازگشتهاند. به گفته آنها، پوتین تحت فشار اقتصادی ناشی از تحریمها و حملات اوکراین به پالایشگاهها و شبکههای آمادی روسیه حاضر به پایان دادن به جنگ نخواهد شد. آنها گفتند مسکو بهطور فزایندهای حملات اوکراین را حملاتی از سوی کشورهای ناتو میداند، زیرا اعضای این ائتلاف سلاح و اطلاعات در اختیار کییف قرار میدهند. به گفته این افراد، مرحله کنونی درگیریها هنوز اوج تشدید نظامی نیست. تلاشهای آمریکا برای پایان دادن به جنگ تاکنون به پیشرفتی منجر نشده و مذاکرات نیز در حالی متوقف شده که دونالد ترامپ بر درگیری با ایران متمرکز است. کرملین همچنین دیگر بر آنچه تصور میکرد توافقی میان پوتین و ترامپ در نشست آنها در انکوریج در آگوست سال گذشته بوده، تکیه نمیکند. بر اساس آن تفاهم، آمریکا باید اوکراین را تحت فشار قرار میداد تا منطقه دونتسک در شرق این کشور را بهعنوان بخشی از توافق پایان جنگ واگذار کند. اوکراین بهطور مستمر درخواست پوتین برای واگذاری کمربند مستحکم شهرها در منطقه دونتسک را رد کرده است؛ منطقهای که نیروهای روسیه از سال ۲۰۱۴ تاکنون و در جریان نبردها نتوانستهاند آن را بهطور کامل تصرف کنند. انتظار میرفت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، پس از وقفهای هشتماهه به مسکو سفر کنند و برای نخستین بار به کییف بروند، اما هنوز تاریخی برای هیچیک از این سفرها اعلام نشده است. بر اساس گفته چهار فرد نزدیک به کرملین، در غیاب دیپلماسی، مسکو گزینههای چندانی جز تشدید بیشتر درگیری برای دستیابی به اهداف جنگی خود نمیبیند. آنها گفتند روسیه امیدوار است کوشنر و ویتکاف با پیشنهادهای جدید به مسکو بیایند، اما انتظار برای دستیابی به یک پیشرفت جدی در مذاکرات بسیار پایین است. به گفته دو نفر از این افراد، کرملین معتقد است در طول جنگ تاکنون امتیازهایی داده است و هر یک از این امتیازها موضع روسیه را تضعیف کردهاند. آنها گفتند مسکو نشست انکوریج را نیز یک مصالحه دیگر میدانست که نتیجهای در پی نداشت. به گفته افراد نزدیک به کرملین، تشدید چرخه حملات باعث شده شمار فزایندهای از مقامهای روسیه به این نتیجه برسند که پوتین ممکن است در نهایت استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی را بهعنوان آخرین راهحل در اوکراین انتخاب کند. خطر اینکه پوتین تابوی جهانی استفاده از سلاحهای هستهای در جنگ را که از زمان پرتاب دو بمب اتمی آمریکا بر ژاپن در سال ۱۹۴۵ پابرجا بوده است بشکند، مدتهاست یکی از نگرانیهای اصلی مقامهای غربی بوده است. در ماههای اخیر، میزان صحبتها در مسکو از سوی تندروهایی که از چنین اقدامی حمایت میکنند، افزایش یافته است. واکنشی افراطی ممکن تلقی میشود، زیرا از نگاه پوتین، تنها نتیجهای که از ادامه جنگ بدتر است، شکست در آن خواهد بود. سلاحهای هستهای تاکتیکی کلاهکهایی کمتوانتر و برد کوتاهتری نسبت به موشکهای راهبردی دارند. هدف آنها تأثیرگذاری بر یک میدان نبرد مشخص است، نه نابودی یک شهر یا کشور کامل. بااینحال، قدرت انفجاری آنها میتواند بسیار زیاد باشد و آلودگی هستهای ناشی از آنها مناطق وسیعی را آلوده کند. بااینحال، هنوز هیچ نشانهای وجود ندارد که روسیه در حال آماده شدن برای استفاده از سلاحهای هستهای در اوکراین باشد. پوتین همچنین طی سالهای گذشته بارها به تهدیدهای هستهای متوسل شده تا متحدان غربی اوکراین را مرعوب کند و آنها را به کاهش حمایت از دفاع این کشور وادار سازد. فیونا هیل، عضو ارشد یک مؤسسه تحقیقاتی که در دولت سه رئیسجمهور آمریکا، از جمله ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری او، بهعنوان مشاور امنیت ملی فعالیت کرده است، گفت: «برای پوتین هیچ نشانهای از اراده جمعی برای مقاومت در برابر او وجود ندارد و راههای بسیاری برای فرسوده کردن و به زانو درآوردن مردم وجود دارد. به همین دلیل، تلاش هماهنگ، جمعی و مستمر برای مقاومت در برابر اقدامات او و همزمان تعامل دیپلماتیک ضروری است. او تمرکزی تکبعدی دارد، در حالی که ما پراکنده و نامنسجم هستیم.» به گفته هیل، دولت جو بایدن، رئیسجمهور پیشین آمریکا، عملاً به روسیه اعلام کرده بود که در صورت استفاده از سلاح هستهای در جنگ، آمریکا واکنش متعارف گستردهای نشان خواهد داد؛ اما بعید است ترامپ همان هشدار را تکرار کند. او افزود پوتین در حال آزمایش این موضوع است که تا چه اندازه میتواند پیش برود و تا چه زمانی باید ادامه دهد تا دیگران تسلیم شوند. شرکای مهم روسیه، از جمله چین و هند، نیز بهشدت به پوتین درباره استفاده از سلاحهای هستهای هشدار دادهاند. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین و یک مقام ارشد اروپایی ماه گذشته گفتند چین پیامی به روسیه منتقل کرده که حتی نباید استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی در اوکراین را مدنظر قرار دهد. قرار است پوتین هفته آینده در نشست سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، دیدار کند. الکساندر گابویف، مدیر یک مرکز تحقیقاتی در برلین، گفت: «خطر استفاده روسیه از سلاحهای هستهای تاکتیکی همچنان بسیار پایین است، زیرا اثربخشی نظامی آنها در میدان نبرد پراکنده امروز محدود است، درحالیکه هزینه سیاسی شکستن تابوی هستهای بسیار بالا خواهد بود.» او افزود: «تا زمانی که مسکو امکان تشدید درگیری با سلاحهای متعارف، از جمله از طریق افزایش حملات موشکی، را در اختیار دارد، انگیزه چندانی برای عبور از آستانه هستهای نخواهد داشت.» جمعبندی نرخ روز سفر اخیر رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا به مسکو با هدف هشدار به روسیه درباره عدم حمله به کشورهای ناتو انجام شده است. این سفر در شرایطی صورت میگیرد که ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا از احتمال حمله محدود روسیه به یکی از کشورهای ناتو در سالهای آینده خبر میدهند. همزمان، گمانهزنیها درباره تشدید حملات روسیه در اوکراین و حتی احتمال استفاده از سلاحهای هستهای تاکتیکی افزایش یافته است، هرچند کارشناسان خطر استفاده از این سلاحها را همچنان پایین میدانند. شرکای مهم روسیه مانند چین و هند نیز به پوتین درباره استفاده از سلاحهای هستهای هشدار دادهاند.
