تحول تاکتیکی حزب‌الله در لبنان با الهام از شیوه‌های جنگ اوکراین

به گزارش نرخ روز، به نظر می‌رسد حزب‌الله لبنان در جنوب این کشور و در مقابله با ارتش اسرائیل، در حال به‌کارگیری شیوه‌های تازه‌ای است که برخی از آن‌ها در شرق اوکراین نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند. برای مثال، پهپادهای دید اول شخص (FPV) متصل به فیبر نوری می‌توانند برتری مطلق هوایی طرف قوی‌تر را به چالش بکشند.بزرگ‌ترین تحول در ماه‌های اخیر در جنگ لبنان، استفاده فزاینده حزب‌الله لبنان از پهپادهای دید اول شخص (FPV) مجهز به فیبرنوری بوده است. این سلاح که در جنگ روسیه و اوکراین به شهرت رسید، برای نخستین‌بار در ماه مارس در اختیار حزب‌الله دیده شد؛ یعنی زمانی که این گروه لبنانی، در واکنش به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در ۲۸ فوریه آغاز شده بود، بار دیگر درگیری‌ها را از سر گرفت.امروزه حتی کشوری که نیروی هوایی متعارف ندارد نیز می‌تواند با اتکا به پهپادها، در مناطق محدود برتری هوایی ایجاد کند. اوکراین به‌جای آنکه پهپادها را صرفاً سلاحی دیگر در ساختار سنتی ارتش بداند، جنگ پهپادی را به‌عنوان یک حوزه مستقل به رسمیت شناخته است.گزارش تازه‌ای که نهاد رصد درگیری‌های ACLED منتشر کرده، نشان می‌دهد حزب‌الله طی پنج ماه گذشته در ۲۱ درصد از حملات خود از پهپادهای دید اول شخص فیبرنوری استفاده کرده است. این پهپادها همچنین در بیش از نیمی از ۳۳ رویدادی که تأیید شده در آن‌ها نیروهای اسرائیلی متحمل تلفات شده‌اند، به کار رفته‌اند.پهپادهای یک‌طرفه یا انتحاری نیز ۲۴ درصد از حملات حزب‌الله را تشکیل داده‌اند؛ رقمی که افزایش قابل‌توجهی نسبت به سهم ۶ درصدی آن‌ها در اکتبر و نوامبر ۲۰۲۴ دارد؛ زمانی که پس از آغاز تهاجم زمینی اسرائیل به لبنان، درگیری‌ها تشدید شد و سرانجام حدود یک سال پس از ورود حزب‌الله به جنگ در حمایت از حمله اکتبر ۲۰۲۳ حماس، آتش‌بس برقرار شد.ناصر خدور، معاون مدیر تحقیقات خاورمیانه در ACLED و نویسنده گزارش مذکور، اظهار داشت که پهپادهای FPV به حزب‌الله کمک کرده‌اند نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان را تحت فشار نظامی نگه دارد، به آن‌ها تلفات وارد کند و از فاصله‌ای دورتر، با استفاده از اپراتورهایی که کمتر در معرض دید هستند، حمله کند. او افزود، حزب‌الله هم‌زمان با نشان دادن اینکه حتی پس از متحمل شدن خسارات سنگین همچنان می‌تواند به نیروهای اسرائیلی دسترسی پیدا کند، تلاش کرده است فشار روانی بر جوامع شمال اسرائیل را حفظ کند، سامانه‌های پدافند هوایی اسرائیل را فرسوده کند و نیروی هوایی این کشور را منحرف سازد.افزایش حملات پهپادی حزب‌الله باعث شده اسرائیل نیز تاکتیک‌های خود را تغییر دهد. در ماه مه، یکی از مقام‌های ارتش اسرائیل اعلام کرد تیپ فناوری نیروی زمینی ارتش اسرائیل شروع به تأمین تورهای فلزی برای نیروهای مستقر در لبنان کرده تا از آن‌ها برای مقابله با پهپادهای حامل مواد منفجره استفاده شود.بر اساس گفته این مقام، ارتش اسرائیل تا آن زمان حدود ۱۵۸ هزار مترمربع تور فلزی تهیه کرده بود؛ مساحتی معادل تقریباً ۲۰ زمین فوتبال. ۱۸۸ هزار مترمربع دیگر نیز در راه بود.از زمان ورود حزب‌الله به سومین رویارویی بزرگ خود با اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳، این گروه از یک موشک ضدزره دیگر به نام الماس-1 نیز برای مقابله با ناوگان زرهی قدرتمند ارتش اسرائیل استفاده کرده است. بنا بر گزارش‌ها، این موشک با مهندسی معکوس سامانه اسرائیلی اسپایک-ام‌آر که حزب‌الله در جریان جنگ ۲۰۰۶ به دست آورده بود، ساخته شده است.برخلاف موشک کُرنت که با لیزر هدایت می‌شود، الماس-1 از کابل فیبرنوری استفاده می‌کند و به کاربر اجازه می‌دهد پس از شلیک، بدون آنکه لازم باشد هدف را همچنان در خط دید خود نگه دارد، موشک را هدایت کند؛ اما حتی این سامانه نیز برای جلوگیری از تهاجم اسرائیل که با پشتیبانی پهپادها انجام شد، کافی نبود.حمزه عطار، تحلیلگر دفاعی، بیان کرد که حزب‌الله تصور می‌کرد می‌تواند در صورت آغاز تهاجم زمینی اسرائیل، نیروهای اسرائیلی را متوقف کند، اما این تصور درست از آب درنیامد. به گفته او، اسرائیل با حمله غافلگیرکننده خود بخش عمده‌ای از زرادخانه حزب‌الله را نابود کرد و با ایجاد یک منطقه حائل گسترده‌تر و استفاده از پهپادهای شناسایی و تهاجمی، حزب‌الله را مجبور کرد به سمت شمال و تا حاشیه رود لیتانی عقب‌نشینی کند.عطار گفت: «در آن مرحله، زرادخانه حزب‌الله دیگر کارایی نداشت. با میدان نبرد سازگار نبود و هر بار که نیروهای حزب‌الله شلیک می‌کردند، اپراتورهایشان را در معرض خطر قرار می‌دادند.» او معتقد است که با ادامه حذف اپراتورها که به تهدیدی «وجودی» برای حزب‌الله تبدیل شده بود، این گروه از جنگ اوکراین درس گرفت و فناوری فیبرنوری را با تاکتیک‌های تازه جنگ پهپادی ترکیب کرد. مزیت مهم این فناوری این است که پهپادها می‌توانند بدون انتشار امواج رادیویی و در برابر جنگ الکترونیک و اخلال رادیویی مصون‌تر عمل کنند.به گفته عطار، آموزش اپراتورهای این پهپادها نیز نسبتاً آسان است. او با اشاره به رواج بازی‌های ویدئویی گفت تقریباً هر فرد زیر ۴۰ سال با چگونگی کار یک جوی‌استیک آشناست و برای کار با چنین سامانه‌ای به آموزش بسیار طولانی نیاز ندارد. او گفت این سامانه‌ها پس از مقداری شبیه‌سازی و تمرین قابل استفاده هستند و به دلیل برد بیشتر فیبر نوری، اپراتورها نیز امنیت بیشتری دارند. به گفته عطار، این سلاح ارزان، یک‌طرفه و تا حدی سرگردان است و یافتن راهکارهای مقابله با آن دشوار است.او معتقد است اگرچه پهپادهای حزب‌الله هنوز لزوماً توانایی تغییر کنترل سرزمینی اسرائیل در جنوب لبنان را ندارند، اما توانایی آن‌ها در محدود کردن آزادی حرکت نیروهای اسرائیلی و افزایش فرسایش و تلفات نشان می‌دهد حزب‌الله در زمینه یافتن روش‌های مؤثرتر برای نبرد، تا حدی از اسرائیل جلو افتاده است.تحول در تاکتیک‌های حزب‌الله می‌تواند برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، دردسرساز باشد؛ زیرا هر دو در تلاش‌اند پیش از انتخابات سرنوشت‌ساز امسال، دستاوردهای پایداری در منطقه به دست آورند.اسرائیل تأکید دارد که هر توافق نهایی باید شامل خلع سلاح حزب‌الله باشد، درحالی‌که حزب‌الله معتقد است اسرائیل باید از تمام خاک لبنان خارج شود. دولت لبنان نیز خواستار خروج نیروهای اسرائیلی شده است. هم‌زمان، بحث درباره نقش ارتش لبنان در خلع سلاح حزب‌الله نگرانی‌هایی را درباره احتمال بروز درگیری فرقه‌ای در این کشور ایجاد کرده است.خدور در این رابطه گفت: «درگیری در لبنان همچنان ارتباط نزدیکی با رویارویی گسترده‌تر با ایران دارد.» به گفته او، آمریکا اسرائیل را به سمت توافق سه‌جانبه در لبنان سوق داده است، هرچند اسرائیل همچنان نسبت به توانایی دولت لبنان برای خلع سلاح حزب‌الله تردید دارد.هدف بخشی از این تلاش‌ها، جدا کردن جبهه لبنان از درگیری با ایران و جلوگیری از تشدید بیشتر جنگ بوده است؛ اما حزب‌الله، با وجود تضعیف شدن، همچنان بخشی از معادله باقی مانده است. این مسئله به ایران اجازه داده بخشی از اهرم فشار خود از طریق لبنان را حفظ کند و همزمان، اختلافات میان آمریکا و اسرائیل درباره نحوه مدیریت بحران گسترده‌تر را آشکار کرده است.پس از آنکه مقام‌های اسرائیلی و لبنانی در ماه ژوئن به توافق تازه‌ای با نظارت دولت ترامپ دست یافتند و آن را گامی به سوی صلح معرفی کردند، سخنگوی حزب‌الله گفت این گروه همچنان آماده ادامه عملیات است. او در آن زمان گفت: «دستان ما روی سلاح‌هایمان است؛» و افزود: «تا زمانی که اشغال وجود داشته باشد، مقاومت نیز وجود خواهد داشت.»نتانیاهو نیز روز یکشنبه در برابر آنچه «شایعات» درباره خروج اسرائیل از لبنان، غزه و دیگر جبهه‌ها خواند، موضع گرفت. او در جلسه کابینه گفت اسرائیل «در میانه یک عملیات بسیار مهم» قرار دارد و با «عزم و درایت» در حال از بین بردن تهدیدهاست.درحالی‌که مذاکرات میان مقام‌های اسرائیلی و لبنانی با میانجیگری آمریکا ادامه دارد، درگیری‌های میدانی همچنان ادامه یافته است. خبرگزاری رسمی ملی لبنان روز دوشنبه از حملات هوایی و توپخانه‌ای جدید ارتش اسرائیل به جنوب لبنان خبر داد. اسرائیل نیز هفته گذشته پس از اعلام کشته شدن دو سرباز خود که گفته شد در اثر انفجار یک بمب دست‌ساز در جنوب لبنان کشته شده‌اند، حملات جدیدی انجام داد.در شرایطی که جنگ موجب افزایش فعالیت اعضای مختلف محور مقاومت شده، سرسختی حزب‌الله می‌تواند برای سایر گروه‌هایی که تلاش می‌کنند پس از متحمل شدن خسارات سنگین خود را بازسازی کنند، درس‌هایی داشته باشد.خدور می‌گوید این گروه‌ها ممکن است بتوانند «تلفات سنگین را جذب کنند و به سمت تاکتیک‌های فرسایشی ارزان‌تر حرکت کنند.» او در پایان هشدار داد: «برای اسرائیل، نگرانی فقط خود حزب‌الله نیست؛ مسئله این است که آیا تاکتیک‌های مشابه می‌توانند در جبهه‌های دیگری، از جمله غزه و کرانه باختری، نیز مورد استفاده قرار گیرند یا نه.»جمع‌بندی نرخ روزاستفاده حزب‌الله از پهپادهای FPV مجهز به فیبرنوری، که از جنگ اوکراین الهام گرفته شده، به عنوان بزرگ‌ترین تحول تاکتیکی اخیر در درگیری‌های جنوب لبنان شناخته می‌شود. این پهپادها ۲۱ درصد از حملات حزب‌الله را تشکیل داده و در بیش از نیمی از رویدادهایی که منجر به تلفات اسرائیلی شده، به کار رفته‌اند. این تاکتیک جدید به حزب‌الله امکان می‌دهد تا با هزینه کمتر و امنیت بیشتر اپراتورها، فشار نظامی و روانی بر نیروهای اسرائیلی وارد کند و توانایی آن‌ها در محدود کردن آزادی حرکت نیروهای اسرائیلی را افزایش دهد. این تحول، چالش‌های جدیدی را برای اسرائیل و تلاش‌های دیپلماتیک در منطقه ایجاد کرده است.