بزرگترین معامله نفتی تاریخ جهان؛ طرح ترامپ برای بلوک انرژی غرب و تضعیف اوپک
به گزارش نرخ روز، رئیسجمهور ایالات متحده از تلاش بیسابقه دولتش برای در دست گرفتن کنترل یک پنجم ذخایر عظیم نفت ونزوئلا خبر داد و وعده داد که شرکتهای آمریکایی میتوانند صنعت انرژی آسیبدیده این کشور عضو اوپک را احیا و در عین حال منبع جدیدی از نفت خام را برای کمک به کاهش قیمت سوخت در ایالات متحده ارائه دهند. رئیسجمهور ایالات متحده گفت کنترل بخشی از ذخایر عظیم نفت ونزوئلا را در دست میگیرد. او جزئیات کمی در مورد این توافق ارائه داد و تنها گفت که ایالات متحده از طریق همکاری با شرکتهای خصوصی، کنترل بخشی از بیش از ۶۵ میلیارد بشکه از ذخایر نفت اثبات شده ونزوئلا را به دست آورده است. رهبر این کشور آمریکای جنوبی از این توافق استقبال و گفته که این امر اقتصاد و درآمد دولت را تقویت خواهد کرد.
این توافق جدید نشان دهنده گسترش چشمگیر نقش ایالات متحده در صنعت نفت ونزوئلا خواهد بود، زیرا دولت به دنبال احیای تولید این کشور و تأمین نفت خام بیشتر برای پالایشگاههای ایالات متحده است. ونزوئلا بزرگترین ذخایر نفت اثبات شده جهان را در اختیار دارد، اما تنها حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز تولید میکند که بسیار کمتر از پتانسیل آن پس از سالها کمبود سرمایهگذاری، سوء مدیریت و تحریم است.
رئیسجمهور ایالات متحده جمعه شب در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «به دستور من، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، با همکاری نزدیک با دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت بسیار محترم ونزوئلا، و از طریق مشارکت با شرکتهای خصوصی، کنترل ایالات متحده بر اکثریت بیش از ۶۵ میلیارد بشکه از ذخایر نفتی اثبات شده در ونزوئلا را بدون هیچ هزینهای برای مالیاتدهندگان آمریکایی تضمین کردهاند».
این اعلام پس از هفتهها مذاکرات ایالات متحده و ونزوئلا بر سر توافقی منتشر شد که به شرکتهای آمریکایی دسترسی بلندمدت به گروهی از میادین نفتی ونزوئلا و تضمین عرضه نفت خام حاصل از آن به ایالات متحده را میدهد. مقامات ونزوئلایی در حال آماده شدن برای امضای توافقنامههایی در هفته آینده هستند که حقوق جدید اکتشاف و تولید نفت را به تعدادی از شرکتها، به ویژه شرکتهای آمریکایی، اعطا میکند. کنترل مستقیم درآمدهای عمومی ونزوئلا، مهمترین ویژگی نفوذ واشنگتن در این کشور است؛ نفوذی که آن را از بیشتر کشورهایی که تحت تأثیر قدرت نظامی و مالی آمریکا قرار دارند، متمایز میکند.
منابع آگاه گفتهاند که یک مدل اجاره در دست بررسی است که در آن میادین نفتی به طور بالقوه به تولیدکنندگان آمریکایی واگذار میشوند. اما این توافق میتواند با چالشهای قانونی و قانون اساسی در ونزوئلا، که دولت کنترل فعالیتهای اصلی صنعت نفت را حفظ میکند، مواجه شود. رئیسجمهور ایالات متحده ساختار توافق، میادین یا شرکتهای درگیر یا نحوه اعمال کنترل اکثریت ایالات متحده بر ذخایر را فاش نکرد. فهرستی که مشاهده شده است نشان میدهد که این میادین در مناطق کمربند اورینوکو و دریاچه ماراکایبو قرار دارند.
روبیو این توافق را یک برد برای هر دو کشور توصیف کرد و در مصاحبهای گفت که این توافق نفت پایدار و کمهزینه را برای ایالات متحده تضمین میکند و به کاهش قیمت بنزین کمک میکند. روبیو گفت برای ونزوئلا این توافق نزدیک به ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری خصوصی به همراه خواهد داشت، از هزاران شغل پردرآمد حمایت میکند و به بازسازی اقتصاد کشور کمک میکند.
رودریگز، که پس از دستگیری نیکلاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا توسط ایالات متحده در ژانویه، به عنوان رهبر موقت منصوب شد، اواخر روز جمعه گفت که این توافقنامه امکان افزایش قابل توجه تولید از طریق توسعه ۱۷ میدان استراتژیک را فراهم میکند و منجر به درآمد مالیاتی بالغ بر ۲۰۹ میلیارد دلار برای کشور خواهد شد. او در بیانیهای گفت: «این سرمایهگذاریها نه تنها به بهبود و نوسازی صنعت ما، بلکه به رشد اقتصادی کشورمان، امنیت انرژی نیمکره ما و تعادل بیشتر در بازارهای بینالمللی نیز کمک خواهد کرد».
به گفته تحلیلگران، قبل از ارزیابی اینکه آیا این توافقنامه میتواند سرمایهگذاری قابل توجهی را جذب کند، باید جزئیات بیشتری در مورد ساختار حقوقی و مالی آن مشاهده کنند. همچنین مشخص نیست که آیا این توافقنامه قیمت بنزین را در کوتاهمدت کاهش خواهد داد یا خیر، زیرا توسعه زیرساختهای مورد نیاز برای تولید، حمل و نقل و پالایش نفت خام سنگین ونزوئلا میتواند سالها طول بکشد.
به گفته دیوید گلدوین، رئیس شرکت گلدوین گلوبال استراتجیز، مشخص نیست که آیا اجاره دولت ایالات متحده طبق قانون اساسی ونزوئلا و قانون جدید هیدروکربنهای آن مبنای قانونی خواهد داشت یا خیر، و افزود که «هیچ سابقهای برای اینکه دولت ایالات متحده برای بهرهبرداری از میادین نفتی اجارهنامهای منعقد کند، وجود ندارد». گلدوین همچنین این سوال را مطرح کرد که آیا این طرح موانعی را که سالها مانع سرمایهگذاری در ونزوئلا شده، برطرف میکند یا خیر. او با اشاره به عدم قطعیت سیاسی، شبکه برق ناکافی، ظرفیت صادرات محدود و اختیار دولت در مورد این صنعت گفت: «دشوار است که ببینیم چگونه این نوع ترتیبات، سرمایهگذاری را در هر مقیاس مادی تسریع میکند».
از زمان برکناری مادورو، واشنگتن در تلاش بوده تا جریان پایداری از نفت خام ونزوئلا را برای پالایشگاههای ایالات متحده تضمین کند و در عین حال سرمایهگذاری آمریکاییها را در صنعت نفت این کشور ارتقا دهد. دولت پیش از انتخابات میاندورهای در ماه نوامبر تحت فشار است تا نگرانیهای مصرفکنندگان در مورد افزایش قیمت بنزین را کاهش دهد. عرضه ارزانتر نفت و افزایش تولید میتواند کمک کند. ایالات متحده همچنین به دنبال راهحلهایی برای پر کردن ذخایر استراتژیک نفت خود، از جمله امکان مبادله نفت خام با تولیدکنندگان آمریکایی، بوده است.
ونزوئلا در دهه ۱۹۷۰ صنعت نفت خود را ملی کرد و شرکت دولتی PDVSA را در مرکز فعالیتهایش قرار داد. در زمان ریاست جمهوری هوگو چاوز، دولت کنترل خود را تشدید و تولیدکنندگان خارجی را مجبور به سرمایهگذاریهای مشترک دولتی کرد و بعداً داراییهای آنها، از جمله پروژههایی که توسط اکسون موبیل و کونوکو فیلیپس اداره میشدند را مصادره کرد. در زمان حکومت مادورو، تولید ونزوئلا به شدت کاهش یافت.
اعلام جدید دولت در شرایطی صورت گرفته که به تازگی دولت ونزوئلا گفته در حال بازنگری عضویت خود در گروه اوپک است. اکنون تسلط چندین دههای اوپک بر بازارهای جهانی نفت دوباره در حال تضعیف است، زیرا ونزوئلا، به عنوان عضو بنیانگذار این کارتل، دومین کشوری است که در عرض چند ماه به خروج از آن فکر میکند. به گفته معاملهگران نفت خام، بررسیهای کاراکاس در مورد خروج از سازمانی که بیش از شش دهه پیش به ایجاد آن کمک کرد، با نزدیک شدن هرچه بیشتر به ایالات متحده، ممکن است تأثیر فوری ناچیزی بر عرضه جهانی نفت داشته باشد.
اما این اقدام احتمالی که اندکی پس از خروج امارات متحده عربی و در بحبوحه نشانههای نارضایتی از عراق، عضو دیگر اوپک، رخ میدهد، ناگزیر تردیدهایی را در مورد اینکه آیا این گروه به رهبری عربستان سعودی میتواند همچنان به اتحاد خود ادامه دهد و بر قیمت نفت تأثیر بگذارد، ایجاد خواهد کرد. هرگونه فروپاشی بعدی، در صورت تحقق، احتمال رقابت اعضای اتحاد با یکدیگر برای مشتریان و سهم بازار را افزایش میدهد - تکرار احتمالی جنگ قیمتی کوتاه اما مخربی که در روزهای اولیه همهگیری ۲۰۲۰ رخ داد.
اما حتی اگر بتوان از جنگ قیمتی اجتناب کرد، چندپارگی بیشتر سازمان کشورهای صادرکننده نفت به طور گسترده احساس خواهد شد. در این صورت، بازارهای نفت یک مدیر عرضه جهانی را که هنگام ظهور مازاد عرضه وارد عمل میشود، از دست میدهند و این امر باعث میشود قیمتها بیشتر در معرض کاهش قرار گیرند و صنعت نفت جهانی بیشتر در معرض شوکها قرار گیرد.
اوپک و شرکای آن در سالهای اخیر شاهد فرسایش تسلط خود با ظهور رقبایی مانند شرکتهای حفاری شیل ایالات متحده، برزیل و گویان بودهاند. اخیراً، جنگ در ایران، سعودیها و دیگر کشورهای خلیج فارس را به تماشاگران بازار نفت تقلیل داده و آنها را مجبور به محدود کردن تولید کرد و کنترل بیشتری را به چین به عنوان بازیگری که بازارهای نفت را متعادل میکند و ایالات متحده که صادرات را افزایش داد، منتقل کرد. نفوذ روسیه با آسیب دیدن صادراتش توسط جنگ علیه اوکراین، نیز کاهش یافته است. به گفته حمد حسین، اقتصاددان کپیتال اکونومیکس: «برای اوپک، این نشانه دیگری از کاهش نفوذ این گروه بر بازار نفت است که میتواند منجر به نوسان بیشتر قیمت نفت شود».
در کوتاهمدت، خروج این کشور تأثیر عمدهای ندارد، زیرا تولید آن در سالهای اخیر به دلیل تحریمها و بحرانهای اقتصادی کاهش یافته و از توافقهای اوپک برای کاهش تولید و سیستم سهمیهبندی معاف شده است. با وجود برنامههایی برای توافقهای احتمالی با ایالات متحده، چشمانداز کمی برای افزایش قابل توجه تولید در آینده نزدیک وجود دارد. اما ضربه به اعتبار اوپک و نماد چنین خروج، قابل توجه خواهد بود.
اگر کاراکاس در خروج از اوپک از امارات متحده عربی پیروی کند، این دو خروج بیش از 5 میلیون بشکه در روز از ظرفیت تولید اوپک یا حدود 17 درصد از میزانی که در ابتدای سال در اختیار اعضای اصلی بود را حذف خواهد کرد. ونزوئلا همچنین یکی از بزرگترین ذخایر جهان را دارد که میتواند در دهههای آینده با کمک شرکتهای بزرگ آمریکایی آزاد شود.
ونزوئلا همچنین به دلیل تلاشهای دیپلماتیک خستگیناپذیر وزیر نفت وقت، خوان پابلو پرز آلفونزو، به عنوان کشوری که بیشترین نقش را در بین پنج کشوری که اوپک را در سال 1960 ایجاد کردند، ایفا کرد، شناخته میشود. خورخه لئون، رئیس تحلیل ژئوپلیتیک در ریستاد انرژی که قبلاً در دبیرخانه اوپک کار میکرد، گفت: «این ضربه بزرگی به اوپک خواهد بود. ونزوئلا یکی از اعضای بنیانگذار است».
خروج امارات متحده عربی اولین مورد در سالهای اخیر نیست. ابوظبی در پایان ماه آوریل، پس از سالها ناامیدی از محدودیتهای تولیدی که مانع از به کارگیری ظرفیت تولید جدید و گسترشیافته این کشور میشد، خروج خود را اعلام کرد. پیش از امارات متحده عربی، چهار کشور در دهه قبل از این سازمان خارج شدند، از جمله خروج تند آنگولا در سال ۲۰۲۴. عراق که مدتها در برابر سختگیریهای اوپک مقاومت کرده، اندکی پس از اقدام امارات متحده عربی، شروع به ابراز نارضایتی کرد. بغداد در ماه ژوئن هشدار داد که در صورت رد شدن درخواست افزایش تولید، میتواند خروج از سازمان را در نظر بگیرد.
از آنجایی که جنگ ایران، سعودیها، عراق و کویت را مجبور به کاهش حجم زیادی از تولید میکند، اوپک فعلاً کار زیادی برای انجام دادن ندارد. اگر این جنگ پایان یابد، این وضعیت میتواند تغییر کند. پیشبینیکنندگان برجسته، از جمله آژانس بینالمللی انرژی، پیشبینی میکنند که اگر جریان نفت از خلیج فارس به طور کامل از سر گرفته شود، بازارهای جهانی نفت به مازاد عرضه دچار خواهند شد و حتی در سال ۲۰۲۷ با اشباع احتمالی عرضه مواجه خواهند شد.
به گفته هنینگ گلویستین، مدیر عامل انرژی و منابع در گروه مشاوران اوراسیا: «اوپک در حال مبارزهای است که به نظر میرسد در حال از دست دادن یک نبرد در برابر تغییرات قابل توجه در ژئوپلیتیک نفت است». او گفت: «کاهش اعضا و حجم تولید اوپک به طور طبیعی به این معنی است که تسلط این گروه بر بازارهای جهانی رو به کاهش است، به ویژه از آنجایی که ایالات متحده در حال به دست آوردن نمایندگی در سمت عرضه است.» «در همین حال، چین به عنوان یک بازیگر کلیدی در سمت تقاضا ظهور کرده است».
اگر اوپک پلاس، گروه وسیعتری که شامل روسیه نیز میشود، برای بازگرداندن تعادل با کاهش تولید تحت فشار قرار گیرد، مسئولیت بیشتری بر دوش سعودیها، به عنوان رهبر بالفعل این گروه، برای به دوش کشیدن این بار خواهد بود. اینکه آیا پادشاهی سعودی اشتیاقی برای ایفای این نقش دارد یا خیر، مشخص نیست. اکنون به نظر میرسد دورهای از نوسانات بیسابقه در پیش خواهد بود، که در آن نقش و اهمیت آینده اوپک ممکن است اساساً از نو تعریف شود.
در گزارش خود در رابطه با توافق دولت با کاراکاس نوشت، این طرح شامل کنترل مستقیمتر ایالات متحده بر ذخایر ونزوئلا میشود، زیرا جرایم و چالشهای لجستیکی شدید، سرمایهگذاران خصوصی را در این مسیر دلسرد میکند. طبق این طرح، به گفته مقامات فدرال، ایالات متحده سهم کنترلی تقریباً یک چهارم از ذخایر نفتی دست نخورده ونزوئلا را به دست آورده است. این امر ایالات متحده را به مالک اکثریت یک شرکت نفتی جدید و عظیم سرمایهگذاری مشترک تبدیل میکند که قراردادهای ۱۰۰ ساله در میادین نفتی ونزوئلا خواهد داشت. شریک اصلی ونزوئلا در این معامله، الخاندرو بتانکورت است که دومین شرکت بزرگ نفتی خصوصی در این کشور را کنترل میکند. بتانکورت، ۴۶ ساله، همچنین در چندین کشور به اتهام پولشویی تحت بازجویی بوده و با حکم بازداشت سوئیس روبرو است.
رئیسجمهور ایالات متحده جمعه شب در شبکههای اجتماعی نوشت: «ایالات متحده آمریکا به تازگی با کشور ونزوئلا در مورد بزرگترین معامله نفتی تاریخ جهان به توافق رسیده است! به دستور من، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، با همکاری نزدیک با دلسی رودریگز، رئیس جمهور موقت بسیار محترم ونزوئلا، و از طریق همکاری با شرکتهای خصوصی، کنترل اکثریت ایالات متحده بر بیش از ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر نفتی اثبات شده در ونزوئلا را تضمین کردهاند.»
فهرستی که قبل از اعلام توافق با پست به گذاشته شد، به ۱۷ میدان نفتی اشاره داشت که ایالات متحده در آنها سهم خواهد داشت. چندین میدان فاقد هرگونه زیرساخت یا دسترسی به مراکز حمل و نقل برای تصفیه و انتقال نفت خام هستند.
جمعبندی نرخ روز
ایالات متحده با توافقی بیسابقه، کنترل بخش قابل توجهی از ذخایر نفتی ونزوئلا را به دست گرفته است که میتواند به کاهش قیمت سوخت در آمریکا و احیای صنعت نفت ونزوئلا منجر شود. این اقدام در حالی صورت میگیرد که ونزوئلا به عنوان یکی از بنیانگذاران اوپک، در حال بررسی خروج از این سازمان است و این امر میتواند نفوذ اوپک را در بازار جهانی نفت تضعیف کند. با این حال، چالشهای قانونی و زیرساختی، و همچنین عدم قطعیت در مورد تأثیر کوتاهمدت بر قیمت بنزین، همچنان وجود دارد. این تحولات نشاندهنده تغییرات عمده در ژئوپلیتیک انرژی و کاهش تدریجی تسلط اوپک بر بازارهای جهانی است.
