پکن چگونه وابستگی نفتی خود را به ابزاری راهبردی تبدیل کرد؟
به گزارش نرخ روز، در شرایط بحران بازار نفت، ذخایر نفتی کشور چین، در کنار حرکت سریعتر از حد انتظار این کشور به سوی فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی، آن را به قدرتمندترین خریدار شناور در بازار جهانی انرژی تبدیل کرده است. اوپکپلاس، یعنی قدرتمندترین ائتلاف نفتی جهان، شش ماه پس از آغاز جنگ ایران، خود را در موقعیتی ناآشنا میبیند: دیگر قادر نیست بر بازاری که زمانی به شکلگیری آن کمک میکرد، تأثیر بگذارد. این جنگ سهم اوپکپلاس از بازار و در نتیجه توانایی آن برای تأثیرگذاری بر قیمتها را کاهش داده است. اظهارات و تصمیمهای سیاستی این گروه دیگر تقریباً تأثیری بر بازارهای نفت ندارد. مجموعهای از گزارشهای جدید نشان میدهد که چه کسی از اختلالات این درگیری سود برده و چه کسی ضرر کرده است. در عوض، کاهش واردات نفت خام چین به یکی از موضوعات اصلی بازار نفت در سال ۲۰۲۶ تبدیل شده و به متعادل کردن بازار نفت در شرایطی کمک کرده که تحلیلگران آن را بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ توصیف میکنند. اوپک در سال ۱۹۶۰ تشکیل شد و چارچوب گستردهتر اوپکپلاس در سال ۲۰۱۶ ایجاد شد؛ زمانی که روسیه و دیگر تولیدکنندگان به تلاشهای این گروه پیوستند تا به کاهش سهم اوپک از تولید جهانی نفت واکنش نشان دهند. بر اساس محاسبات با استفاده از دادههای آژانس بینالمللی انرژی، اوپکپلاس، یعنی سازمان کشورهای صادرکننده نفت بهاضافه متحدانش از جمله روسیه، در ماه ژوئیه حدود ۴۰ درصد از تولید جهانی نفت را در اختیار داشت. این رقم پیش از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فوریه، بیش از ۴۸ درصد بود؛ هرچند حدود ۴ تا ۵ واحد درصد از این کاهش ناشی از خروج امارات متحده عربی از اوپک در ماه مه بود. هفت تولیدکننده اصلی اوپکپلاس، از جمله عربستان سعودی و روسیه، در ماه ژوئیه تنها حدود یکچهارم تولید جهانی نفت را به خود اختصاص دادند. جنگ، توانایی اوپکپلاس برای افزایش یا کاهش سریع عرضه را کاهش داده است، زیرا تنگه هرمز، مسیر اصلی صادرات برای بزرگترین تولیدکننده اوپک، یعنی عربستان سعودی، و اعضایی مانند عراق و کویت، عملاً مسدود شده است. اختلالات عرضه در زمان جنگ برای اوپک پدیده تازهای نیست؛ اما آنچه اکنون غیرعادی است، ابعاد اختلال عرضه است؛ زیرا چندین تولیدکننده بهطور همزمان با محدودیت مواجه شدهاند و در نتیجه توانایی گروه برای جبران کاهش تولید در سایر نقاط کاهش یافته است. از ماه مارس، گروه اصلی اوپکپلاس شش بار افزایش تولید نفت را اعلام کرده است. بااینحال، به دلیل محاصره تنگه هرمز، بیشتر این تصمیمها عملاً روی کاغذ باقی ماندهاند و تأثیر چندانی بر قیمت نفت نداشتهاند؛ به جز در ماه ژوئیه که یک آتشبس کوتاهمدت میان آمریکا و ایران امیدها برای بازگشایی هرمز را افزایش داد. تفاوت وضعیت کنونی با سال ۲۰۱۹ چشمگیر است. در آن زمان، اوپکپلاس و دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در دوره نخست ریاستجمهوریاش، مرتباً بر سر قیمت نفت با یکدیگر درگیر بودند و معاملهگران تصمیمهای اوپکپلاس را به دلیل تأثیر بالقوه آنها بر بازار با دقت دنبال میکردند. یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت نفت در سال جاری، کاهش شدید واردات نفت چین بوده است. از زمان آغاز جنگ، چین حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت کمتر از مدت مشابه سال گذشته خریداری کرده است. این روند بیش از پیش نقش فزاینده چین در ایجاد توازن در بازار نفت را برجسته میکند؛ نقشی که زمانی تقریباً بهطور انحصاری با اوپکپلاس و بهعنوان «تولیدکننده نوسانساز» یا Swing Producer مرتبط بود. کاهش تقاضای چین برای نفت کمک کرده است سقفی برای قیمت نفت در سال جاری ایجاد شود. در توضیح نقش فزاینده چین در بازار نفت جهان، نشریه والاستریت ژورنال در گزارشی مینویسد: پیش از حمله آمریکا به ایران، پکن سالها و دهها میلیارد دلار صرف انباشت بزرگترین ذخیره نفت جهان کرد. اکنون، در شرایطی که به نظر میرسد درگیری برای مدتی ادامه خواهد داشت، این ذخایر قدرت عظیمی بر بازار جهانی نفت به چین دادهاند؛ و در عین حال، یک سپر دفاعی مهم و جدید در برابر غرب برای این کشور ایجاد کردهاند. بر اساس برخی برآوردها، ذخایر نفت چین در سال گذشته تقریباً ۶۰۰ میلیون بشکه بیشتر از ذخایر آمریکا بوده است. این ذخایر به چین اجازه دادهاند پس از آغاز جنگ، واردات نفت خود را بهشدت کاهش دهد، از افزایش بیشتر قیمت جهانی نفت جلوگیری کند و از اقتصاد داخلی خود محافظت کند. این تحول برای شی جینپینگ، رهبر جمهوری خلق چین، یک موفقیت بزرگ محسوب میشود؛ زیرا او سالها تلاش کرده است چین را در برابر آنچه یک غرب متخاصم به رهبری آمریکا میداند، مقاومتر کند. رهبران چین برای دههها نگران وابستگی شدید کشور به نفت وارداتی بودهاند؛ نفتی که بخش عمده آن از تنگههایی عبور میکند که آمریکا یا دیگر نیروهای نظامی ممکن است در صورت وقوع یک درگیری تلاش کنند آنها را مسدود کنند. اکنون بحران ایران نشان داده است که سیاست قدرتمند چین در حوزه انرژی، ابزار مهمی در اختیار پکن قرار داده که، برای مثال، میتواند در صورت وقوع جنگ بر سر تایوان از آن استفاده کند. چین واردات خود را بهشدت کاهش داده و از این طریق مانع جهش قیمت نفت خام شده است. واردات نفت خام چین از مارس تا ژوئیه، در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۲۳ درصد کاهش یافت. اریکا داونز، پژوهشگر مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، گفت در چین، با آغاز بحران ایران، «تقریباً از همان روز اول این احساس وجود داشت که:
