تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران و ارزیابی «جفری ساکس» از پیامدهای آن

به گزارش نرخ روز، دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، تحریم‌های اقتصادی جدیدی را علیه تهران اعلام کرده و این اقدامات را «روز دی اقتصادی» توصیف کرده است؛ این تحریم‌ها همزمان با نزدیک شدن به ششمین ماه جنگ آمریکا با ایران انجام شد.اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، همزمان با اعلام محاصره دریایی بنادر ایران، گفت که این تحریم‌ها، منابع کلیدی درآمد ایران از جمله صنعت نفت و گاز را هدف قرار می‌دهد و از همه کشور‌های جهان خواست که روابط اقتصادی خود را با تهران قطع کنند.بسنت بعدا نیز اعلام کرد فشار اقتصادی جهت وادار کردن ایران به آمدن پای ممیز مذاکره و دادن امتیاز است.در خصوص این موضوع، گفتگویی با پروفسور «جفری ساکس» استاد دانشگاه کلمبیا آمریکا و از مدیران ارشد سازمان ملل انجام شده است.«جفری ساکس» اقتصاددان برجسته آمریکایی، تحلیلگر سیاست‌های عمومی و یکی از تأثیرگذارترین اقتصاددانان جهان محسوب می‌شود. نشریه تایمز دو بار او را در فهرست 100 رهبر تأثیرگذار جهان قرار داده و اکونومیست نیز او را جزو سه اقتصاددان برجسته زنده جهان معرفی کرده است. ساکس فعالیت علمی خود را از دانشگاه هاروارد آغاز کرد. او در سال 1980 به عنوان استادیار مشغول به کار شد و در سال 1982 به دانشیاری ارتقا یافت. ساکس همچنین ریاست مؤسسه توسعه بین‌الملل هاروارد (1995-1999) و مرکز توسعه بین‌الملل مدرسه کندی هاروارد (1999-2002) را بر عهده داشت. او هم‌اکنون استاد دانشگاه کلمبیا است.«ساکس» از سال 2002 تا 2018 مشاور ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد بوده و به سه دبیرکل متوالی (کوفی عنان، بان کی‌مون و آنتونیو گوترش) مشاوره داده است. در حال حاضر به عنوان مدافع اهداف توسعه پایدار (SDG Advocate) زیر نظر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، فعالیت می‌کند. او رئیس شبکه راه‌حل‌های توسعه پایدار سازمان ملل (UN Sustainable Development Solutions Network) است.جنگ ایران و آمریکا در مقطع کنونی بیشتر متمرکز بر جنگی اقتصادی است. یک تحلیل استدلال می‌کند که ایران می‌خواهد این وضعیت به انتخابات کنگره آمریکا برسد و زمینه شکست دونالد ترامپ در انتخابات آمریکا را رقم بزند. این در حالی است که ترامپ اخیرا اعلام کرده چه رئیس جمهور موفقی باشید یا نه در هر صورت در انتخابات میان دوره‌ای شکست خواهید خورد. یعنی او نتیجه انتخابات را فارغ از اقدام ایران در نظر می‌گیرد.پروفسور ساکس در ارزیابی خود بیان کرد که دولت آمریکا بعید است در قالب یک توافق کتبی، امتیازات رسمی به ایران بدهد، از ترس اینکه ضعیف به نظر برسد. بنابراین، عملی‌ترین راه‌حل این است که جنگ بدون یک توافق رسمی متوقف شود، از طریق یک عقب‌نشینی نظامی عملی بدون توافق کتبی.او افزود که میانجی‌گران باید بر روی یک عقب‌نشینی عمل‌گرایانه کار کنند، نه فقط بر روی یک معاهده رسمی، زیرا آمریکا بعید است که یک توافق رسمی را امضا کند یا به آن پایبند باشد.چرخه انتخاباتی آمریکا نیز چندان این مسئله را تغییر نخواهد داد. درست است که مردم آمریکا مخالف جنگ هستند و دوست دارند که آن پایان یابد، اما افکار عمومی و کنگره نقش کوچکی در این موضوع دارند.در خصوص تلاش‌های کشور‌های منطقه از جمله پاکستان و قطر برای احیای مذاکرات ایران و آمریکا، ساکس اظهار داشت که شاید بتوان یک توافق غیررسمی داشت، اما خودش نسبت به یک توافق رسمی بدبین است، چه رسد به توافقی که مسائل هسته‌ای را نیز پوشش دهد. به باور او، ما از آن نقطه فاصله زیادی داریم.او افزود که شاید ارزش امتحان کردن چنین توافقی را داشته باشد، اما این نباید تنها رویکرد برای پایان دادن به درگیری باشد. رویکرد عملی‌تر، یک عقب‌نشینی عمل‌گرایانه و بازگشایی تنگه هرمز بدون هیچ توافق رسمی است.در ارزیابی آمریکا مبنی بر اینکه محاصره دریایی ایران را ناگزیر به دادن امتیاز خواهد کرد، ساکس گفت که اگر محاصره چنین نتیجه‌ای بدهد، بسیار برایش شگفت‌آور خواهد بود. اولاً، محاصره کاملاً نفوذناپذیر نیست. ثانیاً، او فکر می‌کند ایران با چین، روسیه و دیگران همکاری خواهد کرد تا روابط تجاری و مالی خود را حفظ کند و حتی در دوران محاصره، ثبات مالی ایران را تامین نماید. حمایت مالی چین می‌تواند در اینجا کمک‌کننده باشد. او «روز دی» اقتصادی آمریکا را معتبر نمی‌داند.در مورد اینکه آیا تداوم محاصره دریایی می‌تواند منجر به یک درگیری تمام عیار دیگر شود، ساکس بیان کرد که اگر ایران واقعاً با فروپاشی اقتصادی مواجه شود، به خوبی ممکن است که دوباره جنگ را از سر بگیرد تا محاصره آمریکا را بشکند.در آن صورت، احتمالاً آمریکا به یک درگیری تمام‌عیار بازنمی‌گردد، به دلیل اعتبار بازدارندگی ایران.او افزود که ایران همواره یک تهدید معتبر علیه منافع آمریکا (و اسرائیل) در منطقه دارد. دقیقاً به همین دلیل است که اکنون در این نوع بن‌بست قرار داریم: آمریکا نمی‌تواند در یک رویارویی نظامی پیروز شود بدون اینکه خسارت جبران‌ناپذیری به خود و اقتصاد جهانی وارد کند.جمع‌بندی نرخ روز:دولت آمریکا تحریم‌های اقتصادی جدیدی را علیه ایران اعمال کرده و آن را «روز دی اقتصادی» نامیده است. پروفسور جفری ساکس، اقتصاددان برجسته، این محاصره را کاملاً نفوذناپذیر نمی‌داند و معتقد است ایران می‌تواند با همکاری کشورهایی مانند چین و روسیه ثبات مالی خود را حفظ کند. او احتمال توافق رسمی بین دو طرف را کم می‌داند و راهکار عملی‌تر را عقب‌نشینی نظامی بدون توافق کتبی عنوان می‌کند. ساکس هشدار می‌دهد که در صورت فروپاشی اقتصادی، ایران ممکن است برای شکستن محاصره، جنگ را از سر بگیرد، اما آمریکا به دلیل بازدارندگی ایران، به درگیری تمام‌عیار بازنخواهد گشت.