کشف ۱۱۴ میلیون تن سنگمعدن حاوی اورانیوم در عربستان؛ آیا ریاض به سمت هستهای شدن میرود؟
به گزارش نرخ روز، عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، در کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین از کشف ۱۱۴ میلیون تن سنگمعدن حاوی عناصر نادر خاکی و اورانیوم خبر داد. این اکتشاف در پروژه جبل صاید واقع در منطقه مدینه صورت گرفته است، جایی که در حال حاضر یک معدن مس فعال توسط شرکت معادن عربستان (معادن) اداره میشود. به گفته وزیر انرژی عربستان، این سنگمعدن دارای غلظتهای بالایی از عناصر نادر خاکی، بهویژه عناصر نادر خاکی سنگین، همراه با غلظتهای امیدوارکنندهای از اورانیوم است. با این حال، رسانههای بینالمللی تاکید کردهاند که وزیر انرژی عربستان هنوز عیار و درصد دقیق اورانیوم موجود در این سنگها را اعلام نکرده است، بنابراین ارزیابی دقیق میزان اورانیوم قابل استحصال و توجیه اقتصادی پالایش آن نیازمند مطالعات زمینشناسی تکمیلی است. این کشف در شرایطی انجام میشود که چین بخش اعظم زنجیره تامین این فلزات را در اختیار دارد؛ گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۰ درصد از استخراج و ۹۱ درصد از پالایش جهانی عناصر نادر خاکی را کنترل کرده است. محدودیتهای صادراتی پکن در آوریل ۲۰۲۵، واشنگتن را به سمت ایجاد زنجیرههای تامین جایگزین سوق داد. در همین راستا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در سال ۲۰۲۵ توافقنامههای معدنی متعددی با کشورها به امضا رساند. بندر الخریف، وزیر صنعت و ثروتهای معدنی عربستان سعودی نیز پیشتر تاکید کرده بود که ریاض خواهان جذب سرمایهگذاریهای معدنی هم از سوی چین و هم از سوی آمریکا است. عربستان ثروتهای معدنی دستنخورده خود را حدود ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد کرده و در نظر دارد سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی را تا پایان دهه به سالانه ۷۵ میلیارد دلار برساند. پروژه جبل صاید در مدینه همزمان با تقویت همکاریهای معدنی واشنگتن و ریاض شتاب گرفته است. دو کشور در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۵ چارچوب استراتژیکی برای همکاری در تامین زنجیره اورانیوم، فلزات و آهنرباهای دائمی امضا کردند. در همان روز، شرکت معادن قراردادی با شرکت آمریکایی امپیمتریالز (MP Materials) برای احداث تاسیسات پالایش و جداسازی عناصر نادر خاکی در عربستان به امضا رساند. بر اساس این طرح، شرکت معادن حداقل ۵۱ درصد از سهام را در اختیار خواهد داشت و مدیریت تاسیسات را بر عهده میگیرد، در حالی که طرف آمریکایی دانش فنی را تامین میکند. این اکتشاف همزمان با تلاش عربستان برای توسعه صنعت انرژی هستهای غیرنظامی رخ میدهد. دو کشور در ژوئیه توافقنامه ۳۰ ساله همکاری هستهای غیرنظامی را امضا کردند که چارچوب قانونی را برای تامین فناوری هستهای توسط شرکتهای آمریکایی فراهم میکند. این توافق شامل یک مطالعه ۲ ساله برای ارزیابی توجیه اقتصادی غنیسازی خانگی است و در صورت تایید، آمریکا میتواند تاسیسات ایمن موسوم به «جعبه سیاه» را برای جلوگیری از دسترسی به فناوریهای حساس در عربستان احداث کند. اورانیوم کشفشده در جبل صاید میتواند در آینده به عنوان سوخت این تاسیسات مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، توافق هستهای با یک مانع سیاسی مواجه است. ترامپ یک روز پس از امضای توافق اعلام کرد که اجرای آن کاملاً مشروط به پیوستن عربستان به توافقات ابراهیم و عادیسازی روابط با اسرائیل است؛ امری که ریاض تحقق آن را منوط به ایجاد مسیر مشخص برای تشکیل کشور مستقل فلسطین کرده است. جمعبندی نرخ روز کشف ۱۱۴ میلیون تن سنگمعدن حاوی اورانیوم و عناصر نادر خاکی در عربستان سعودی، پتانسیل این کشور را برای توسعه صنعت هستهای غیرنظامی و کاهش وابستگی به زنجیرههای تامین خارجی افزایش میدهد. این اکتشاف در کنار همکاریهای معدنی و هستهای با آمریکا، میتواند نقش عربستان را در بازار جهانی فلزات و انرژی تقویت کند. با این حال، اجرای کامل توافق هستهای با آمریکا به عادیسازی روابط با اسرائیل و پیشرفت در مسئله فلسطین گره خورده است.
