اردن، هدف جدید حملات منطقهای؛ آیا چتر دفاعی پاکستان به خلیج فارس گسترش مییابد؟
به گزارش نرخ روز، افزایش حجم و دقت حملات ایران به پایگاههای محل استقرار نیروها و تجهیزات ارتش ایالات متحده در منطقه، بهویژه در اردن و کویت، باعث شده است که مقامات این کشورها به دنبال راههایی برای افزایش میزان بازدارندگی خود باشند. در این زمینه، دولت کویت به دنبال ایجاد پیمان اتحادی مشابه پیمان اتحاد میان ریاض و اسلامآباد است. مقامات آمریکایی گزارش دادهاند که چهار حمله ایران طی پنج روز نیروهای آمریکایی مستقر در اردن را هدف قرار داده است؛ از جمله حمله روز جمعه که به کشته شدن دو سرباز آمریکایی و مفقود شدن یک نظامی دیگر انجامید. مرگ نیروهای آمریکایی، خویشتنداری را در بحبوحه تبادل آتش فزاینده بین ایالات متحده و ایران آزمایش خواهد کرد. در مجموع، این حملات دهها نظامی آمریکایی را زخمی کرده و به تعدادی از بالگردها آسیب رسانده است. موج این حملات و خسارات ناشی از آنها نشان میدهد که نیروهای ایرانی نهتنها همچنان اندوختههای قابلتوجهی از موشکها در اختیار دارند، بلکه در دور زدن سامانههای پدافند هوایی آمریکا نیز مهارت بیشتری پیدا کردهاند. اردن که میزبان پایگاههای مهم هوایی آمریکا است، در آستانه جنگ و روزهای نخست آن اهمیت بیشتری پیدا کرد، زیرا پنتاگون شماری از نیروهای خود را از بحرین، امارات متحده عربی و قطر به مناطق نسبتاً امنتر در اردن و اسرائیل منتقل کرد. به گفته مقامهای آمریکایی، نقش این کشور در عملیات ایالات متحده تنها افزایش یافته، زیرا دیگر متحدان آمریکا در منطقه، توانایی واشنگتن برای استقرار نیرو و پرواز هواپیماهای نظامی بر فراز قلمرو خود را محدود کردهاند. در اوایل ماه ژوئیه، ایران دامنه حملات خود در منطقه را گسترش داد و برای نخستین بار از زمان امضای توافق آتشبس میان تهران و واشنگتن در ماه ژوئن، اردن را نیز هدف قرار داد. مقامهای آمریکایی جزئیاتی از حملات پنج روز گذشته ایران به اردن را تشریح کردند؛ حملاتی که پنتاگون تاکنون بهطور عمومی درباره آنها با جزئیات سخن نگفته است. آنها گفتند نخستین حمله به نیروهای آمریکایی در اردن، یک تأسیسات مسکونی در پایگاه هوایی ملک فیصل را هدف قرار داد و تا پنج نظامی آمریکایی را زخمی کرد. دومین حمله پایگاهی در شرق اردن را که بالگردهای بلکهاوک آمریکا از آن عملیات انجام میدادند، هدف گرفت و به شمار قابل توجهی از این بالگردها آسیب رساند. به گفته این مقامها، سپس ۴۸ ساعت پیش، موشکهای ایرانی پایگاه هوایی موفق السلطی در شهر الازرق اردن را هدف قرار دادند؛ همان پایگاهی که روز جمعه نیروهای آمریکایی در آن کشته شدند. در حمله پیشین، حدود ۲۰ نظامی آمریکایی که برای پناه گرفتن به سوی پناهگاهها میدویدند، زخمی شدند. در آن حمله کسی کشته نشد؛ اما روز جمعه، هنگامیکه ایران بار دیگر این پایگاه را هدف قرار داد، دو نظامی آمریکایی کشته و چهار نظامی دیگر زخمی شدند. به گفته مقامهای آمریکایی، سایر نیروها نیز از نظر جراحات جزئی معاینه شدند و به خدمت بازگشتند. روز جمعه، ارتش ایران اعلام کرد که با استفاده از پهپاد، مخازن سوخت پایگاه آمریکایی در الازرق را هدف قرار داده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز اعلام کرد که با استفاده از موشک و پهپاد، آشیانههای هواپیما در این پایگاه را هدف قرار داده است. دیوید دپتولا، سپهبد بازنشسته نیروی هوایی آمریکا که از معماران اصلی جنگ هوایی خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بود، گفت موقعیت جغرافیایی اردن به ایالات متحده امکان میدهد «عملیات هوایی کارآمدتری را در سراسر سوریه، عراق و منطقه گستردهتر انجام دهد». او گفت: «بنابراین، حمله روز جمعه صرفاً حمله به یک پایگاه نبود. این حمله، حملهای به ائتلاف منطقهای آمریکا و تلاشی برای افزایش هزینه سیاسی میزبانی از نیروهای آمریکایی تا سطحی بالاتر از منافع امنیتی آن بود». در این شرایط، کویت در حال مذاکره برای گسترش یک توافق دفاعی با پاکستان در ازای همکاری در حوزه انرژی و سرمایهگذاری با این کشور جنوب آسیاست. کویت میزبان حدود ۱۴ هزار نیروی آمریکایی است، اما بهویژه در برابر حملات ایران و متحدان عراقی آن آسیبپذیر شده است. یک مقام پاکستانی گفت که کویت خواهان استقرار «هزاران نیروی پاکستانی در خاک خود، جنگندهها، پهپادها، یک سامانه پدافند هوایی و دیگر امکانات مرتبط با دفاع» از سوی اسلامآباد است. این مذاکرات، هرچند هنوز در مراحل اولیه قرار دارد، نشان میدهد که چشمانداز امنیتی منطقه در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بهطور اساسی در حال دگرگونی است. کویتِ ثروتمند از نظر منابع نفتی، برخی از شدیدترین حملات ایران را در واکنش به این جنگ متحمل شده است. روز جمعه، کویت ادعا کرد که یک نیروگاه برق و تأسیسات آبشیرینکن این کشور در اثر حملات اخیر بهشدت آسیب دیده است. رویآوری کویت به پاکستان از این جهت قابل توجه است که این کشور حوزه خلیج فارس میزبان حدود ۱۴ هزار نیروی آمریکایی است؛ رقمی که از هر کشور دیگری در خاورمیانه بیشتر است. آمریکا همچنین دو پایگاه بزرگ در کویت دارد: کمپ عریفجان و پایگاه هوایی علی السالم. پاکستان یکی از شرکای امنیتی آمریکا به شمار میرود و روابطی بهویژه نزدیک با دولت ترامپ دارد. این کشور همچنین روابطی دوستانه با ایران حفظ کرده که به آن امکان داده نقش مهمی بهعنوان میانجی ایفا کند. آتشبسی که پاکستان و قطر در میانجیگری میان واشنگتن و تهران به تحقق آن کمک کردند، اکنون در پی تشدید درگیریها تحت فشار جدی قرار گرفته است؛ اما مذاکرات با کویت نشان میدهد که اسلامآباد در حال تبدیل شدن به یک قدرت جایگزین یا مکمل برای آمریکا در منطقه خلیج فارس است. در سپتامبر ۲۰۲۵، عربستان سعودی یک توافق دفاع متقابل با تنها کشور دارای سلاح هستهای در جهان اسلام امضا کرد. در اوج حملات ایران به کشورهای حوزه خلیج فارس، برخی از تحلیلگران سعودی به پیمان دفاعی با پاکستان اشاره کرده و گفتند که این توافق، عربستان را زیر چتر هستهای پاکستان قرار میدهد. یک مقام آمریکایی در آن زمان گفت که اسلامآباد نسبت به بخشی از این ادبیات محتاط بوده و آن را با عربستان سعودی مطرح کرده است. پاکستان با تکیه بر روابط دوستانه خود با ایران، تلاش کرده ایران و متحدانش، از جمله حوثیهای یمن، را از انجام حملات علیه پادشاهی سعودی منصرف کند. در ماه مه گزارش شد که پاکستان همچنین ۸ هزار نیرو، یک اسکادران جنگنده و یک سامانه پدافند هوایی ساخت چین را به عربستان سعودی اعزام کرده است. پاکستان و کویت در سال ۲۰۲۳ یک توافق امنیتی امضا کردند که شامل آموزشها و رزمایشهای مشترک بود، اما گسترش این توافق و افزودن بند دفاع متقابل، مشابه توافق با عربستان، احتمالاً مخاطرات بیشتری برای اسلامآباد به همراه خواهد داشت. عربستان سعودی بزرگترین اقتصاد جهان عرب و میزبان دو شهر مقدس اسلام، مکه و مدینه، است. این کشور نسبت به کویت، که تنها پنج میلیون نفر جمعیت دارد، اهرم نفوذ بسیار بیشتری بر ایران دارد. ارتش آمریکا تنها پس از اشغال کویت توسط صدام حسین در دهه ۱۹۹۰ حضور خود را بهطور گسترده در این کشور تثبیت کرد. در دوران امپراتوری عثمانی، کویت بخشی از ایالتی بود که بصره در عراق را نیز در بر میگرفت. موقعیت جغرافیایی کویت در خلیج فارس باعث شده این کشور در طول جنگ بهویژه در برابر حملات موشکی و پهپادی ایران و همچنین گروههای عراقی آسیبپذیر باشد. جمعبندی نرخ روز افزایش حملات ایران به پایگاههای آمریکایی در اردن و کویت، این کشورها را به سمت تقویت بازدارندگی سوق داده است. اردن به دلیل موقعیت استراتژیک و انتقال نیروهای آمریکایی به آن، اهمیت فزایندهای یافته و هدف حملات متعددی قرار گرفته که منجر به تلفات شده است. در همین حال، کویت با میزبانی ۱۴ هزار نیروی آمریکایی و آسیبپذیری در برابر حملات، به دنبال گسترش پیمان دفاعی با پاکستان برای استقرار نیرو و تجهیزات نظامی است. این تحولات نشاندهنده تغییرات اساسی در چشمانداز امنیتی منطقه و نقش فزاینده پاکستان به عنوان یک قدرت مکمل در خلیج فارس است.
