به گزارش نرخ روز، نقدینگی شامل مجموع سپرده‌های مردم در بانک‌ها به همراه اسکناس و سکه منتشرشده توسط بانک مرکزی است. با توجه به سهم ناچیز اسکناس و سکه، این بخش در تحلیل‌ها معمولاً کنار گذاشته می‌شود و کلمات «سپرده»، «پول» و «نقدینگی» می‌توانند مترادف یکدیگر به کار روند. رشد نقدینگی یک متغیر جریانی است؛ به این معنا که در یک دوره مشخص، همزمان عواملی باعث خلق پول و عواملی نیز موجب محو پول می‌شوند. زمانی که سرعت خلق پول از سرعت محو آن بیشتر باشد، نقدینگی رشد می‌کند. از مهم‌ترین مصادیق خلق پول می‌توان به «اعطای وام»، «پرداخت سود سپرده» و «تحصیل دارایی» توسط بانک‌ها اشاره کرد. در مقابل، «وصول اقساط وام»، «اخذ درآمد کارمزدی» و «فروش دارایی» از مصادیق مهم محو پول هستند.

رشد وام‌های اعطایی بانک‌ها نیز متغیری جریانی است؛ یعنی در یک بازه زمانی مشخص، مقداری وام اعطا شده و همزمان وصول اقساط نیز صورت می‌گیرد. هنگامی که وامی اعطا می‌شود، به همان میزان نقدینگی نیز افزایش می‌یابد. اما از آنجا که میزان اولیه این متغیرها یکسان نیست (اغلب مانده نقدینگی بیشتر از مانده وام است)، رشد این متغیرها نیز یکسان نخواهد بود و معمولاً رشد نقدینگی کمتر از رشد وام است. با این حال، از آنجایی که هر دو متغیر جریانی هستند و عوامل دیگری نیز بر آن‌ها اثر می‌گذارند، در نهایت رشدهای متفاوتی خواهند داشت.

در بررسی رشد ۶۸ درصدی تسهیلات (وام) و ۱۹ درصدی نقدینگی، باید توجه داشت که رشد وام لزوماً منجر به رشد نقدینگی می‌شود، اما اگر این رشد از ناحیه امهال وام باشد، هیچ سپرده‌ای خلق نمی‌شود و در نتیجه رشد نقدینگی نخواهیم داشت. این عامل می‌تواند اختلاف بین میزان رشد تسهیلات و نقدینگی را افزایش دهد. در شرایط کنونی کشور، احتمال چنین حالتی کم نیست. عامل دیگری که به افزایش این اختلاف دامن می‌زند، سرعت بالای وصول مطالبات است که هم میزان نقدینگی و هم تسهیلات را کاهش می‌دهد. با این حال، با توجه به آمارهایی مانند کاهش رشد اقتصادی کشور و رشد منفی ۱۰ درصدی در فصل بهار سال جاری، احتمال وصول مطالبات بالا بعید به نظر می‌رسد. اساساً در شرایط اقتصادی ضعیف و رکودی، مصادیق محو نقدینگی کند عمل می‌کنند، زیرا توانایی عوامل اقتصادی برای بازپرداخت اقساط و خرید دارایی از بانک‌ها تضعیف می‌شود.

در هر دوره، میزان نقدینگی که برابر با میزان سپرده‌ها (و اسکناس و مسکوک در گردش) است، با توجه به نرخ سود سپرده‌ها افزایش می‌یابد. یکی از ویژگی‌های مهم شرایط فعلی کشور، نرخ بهره اسمی بالا است که بر یکی از عوامل خلق سپرده، یعنی پرداخت سود سپرده، تأثیر گذاشته و از این طریق نقدینگی را افزایش می‌دهد. به طور کلی، ویژگی‌های کنونی شرایط کشور شامل رشد اقتصادی منفی، نرخ بهره بالا و نرخ تورم بالا، باعث تقویت مصادیق خلق پول و تضعیف مصادیق محو پول می‌شود. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود نرخ رشد نقدینگی و تسهیلات به یکدیگر نزدیک شوند.

جمع‌بندی نرخ روز
تفاوت قابل توجه میان رشد ۶۸ درصدی تسهیلات و ۱۹ درصدی نقدینگی، نشان‌دهنده پیچیدگی‌های اقتصاد کلان است. امهال وام‌ها و سرعت وصول مطالبات از جمله دلایل اصلی این شکاف محسوب می‌شوند. در شرایط رکود اقتصادی و رشد منفی، انتظار می‌رود عوامل خلق پول تقویت و عوامل محو پول تضعیف شوند که می‌تواند به همگرایی نرخ رشد این دو متغیر منجر شود.