به گزارش نرخ روز، تابستان 1405، علاوه بر گرمای هوا و قطعی برق، با نااطمینانی فزاینده، رشد نرخ ارز و تنگ‌ترشدن محاصره اقتصادی همراه بوده است؛ عواملی که بیش از آنکه یادآور بالا رفتن دمای هوا باشد، به افزایش دمای قیمت‌ها اشاره دارد. در شرایطی که تنش‌های فعلی بر کشور حاکم نبود، شاید این تابستان تنها به عنوان یک دوره گرم، کم‌آب و خشک در ذهن عموم ایرانیان ثبت می‌شد.
اکنون مرکز آمار با انتشار گزارش تورم شهریورماه، به پرونده قیمت‌ها در تابستان امسال خاتمه داده است. بر اساس این گزارش، شتاب افزایش قیمت‌ها هم در کوتاه مدت، هم در میان‌مدت و هم به صورت تاریخی و بلندمدت افزایش یافته است. این روایت در بخش‌هایی با گزارش بانک مرکزی متفاوت است؛ زیرا مرکز آمار تمام مناطق کشور و سبد کالایی متنوع‌تر و کامل‌تری را برای محاسبات خود استفاده می‌کند، در حالی که گزارش بانک مرکزی معطوف به مناطق شهری و سبد کوچکتری از کالا و خدمات است.
بررسی جزئیات بیشتر نشان می‌دهد که «خرید وسایل نقلیه» بیشترین افزایش و «شیر، پنیر و تخم‌مرغ» بیشترین کاهش را در نرخ تورم ماهانه تجربه کرده‌اند. با این حال، هنوز تورم نقطه به نقطه 19 ردیف از مجموع 27 ردیف متمایز در جدول تورم شهریورماه، بالاتر از 100 درصد است که نشان می‌دهد تورم به طور عمومی به اغلب کالاهای سبد مصرف سرایت کرده و دیگر معطوف به یک گروه خاص نیست.
طبق گزارش مرکز آمار، تورم ماهانه از 3.4 درصد در مرداد به 4.2 درصد در شهریورماه افزایش پیدا کرده است. این ارقام به این معناست که قیمت یک سبد یکسان از مصرف خانوار در آخرین ماه تابستان نسبت به میانه تابستان به طور میانگین 0.8 واحد درصد سریعتر افزایش یافته است. نرخ تورم نقطه به نقطه نیز از 89 درصد به 89.8 درصد رسیده و این شاخص را یک قدم دیگر به تغییر کانال در مسیر صعودی نزدیکتر کرده است. اهمیت این شاخص از این جهت است که تغییر قیمت‌ها در مسیر میان‌مدت را نشان می‌دهد. با این تفاسیر می‌توان گفت که سبد مصرف خانوار ایرانی در شهریور امسال نزدیک به 90 درصد نسبت به شهریور سال گذشته گرانتر شده است.
تورم سالانه برخلاف دو شاخص دیگر، حرکت آرامتری دارد و حافظه تاریخی قیمت‌ها را با خود حمل می‌کند. این شاخص از 69.9 درصد در مرداد به 73.6 درصد در شهریور افزایش یافته است. تورم سالانه نشان می‌دهد که میانگین تغییر قیمت‌ها در دوازده ماه منتهی به شهریور امسال چقدر نسبت به دوازده ماه منتهی به شهریور سال گذشته تغییر کرده است.
ارقامی که تا کنون به آن اشاره شد، نماگر وضعیت کلی سبد مصرف است؛ سبدی که خود از دو گروه «خوراکی، آشامیدنی و دخانیات» و «غیرخوراکی و خدمات» تشکیل شده که هر کدام رفتار قیمتی منحصر به فرد خود را دارد.
طبق اعلام مرکز آمار، تورم ماهانه و نقطه به نقطه اقلام خوراکی در شهریورماه به ترتیب به 2.3 درصد و 121.8 درصد رسیده است. هر دوی این ارقام نسبت به مرداد در سطح پایین‌تری قرار گرفته‌اند. این کاهش به معنای ارزان‌تر شدن اقلام خوراکی نیست، بلکه نشان می‌دهد که از سرعت رشد قیمت‌ها کاسته شده است. مادامی که رقم تورم مثبت است، قیمت‌ها در حال افزایش هستند. تداوم این نرخ در کانال 120 درصدی حکایت از آن دارد که همچنان رشد قیمت خوراکی‌ها بیش از دو برابر نسبت به مدت مشابه در سال گذشته است که معیشت ایرانیان و به ویژه دهک‌های پایین را به طور جدی تهدید می‌کند.
در آن سوی سبد، تورم ماهانه و نقطه به نقطه اقلام غیرخوراکی افزایش یافته و به ترتیب به 5.7 درصد و 71.9 درصد رسیده است. البته سطح تغییر قیمت در همه اقلام و خدمات یکسان نبوده است.
جدول تورم مرکز آمار نشان می‌دهد که از میان خوراکی‌ها، بالاترین تورم ماهانه 8.9 درصد بوده که به گروه «ماهی‌ها و صدف‌داران» اختصاص دارد. اما گروهی که شاهد شدیدترین کاهش تورم بوده، «شیر، پنیر و تخم‌مرغ» است که از سرعت رشد قیمت آن حدود 6.3 واحد درصد کاسته شده است.
از بین اقلام غیرخوراکی و خدمات نیز بالاترین تورم ماهانه برای «ارتباطات» با ثبت نرخ 14.7 درصد بوده، در حالی که شدیدترین افزایش تورم به گروه «خرید وسایل نقلیه» اختصاص یافته است. مرکز آمار جزئیات اقلام و خدماتی که ذیل این گروه‌ها جای می‌گیرد را در این گزارش اعلام نکرده، اما بررسی سایر مستندات نشان می‌دهد که در گروه «ارتباطات» علاوه بر تعرفه اینترنت و خدمات ارتباطی، قیمت تلفن همراه و ابزارهای ارتباطی هم لحاظ می‌شود. همچنین، ذیل گروه «خرید وسایل نقلیه» علاوه بر خودرو، موتور سیکلت هم جای می‌گیرد که در ماه‌های اخیر با افزایش قیمت شدیدی مواجه شده بود.
برخلاف انتظار عامه مردم، تورم ماهانه کل در دهک دهم بالاتر از سایر دهک‌های هزینه‌ای برآورد شده است. علت این رخداد احتمالا در تفاوت نرخ تورم در اقلام خوراکی و غیرخوراکی نهفته است. هر چه به دهک‌های پایین‌تر نزدیک شویم، سطح هزینه و درآمد کاهش می‌یابد و خانوارهای حاضر در این دهک‌ها باید عمده درآمد خود را صرف خرید خوراکی و اقلام ضروری کنند. در مقابل، هر چه به دهک‌های بالاتر نزدیک شویم، سطح هزینه و درآمد بالا می‌رود. از آن جایی که نیازهای خوراکی افراد تا یک سطح مشخصی است و هر چقدر هم که درآمد بالا رود، فرد امکان مصرف بیشتر خوراکی‌ها را ندارد، بخش بزرگتری از درآمد برای تخصیص دادن به اقلام غیرخوراکی و خدمات باقی می‌ماند. همانطور که پیش‌تر به آن اشاره شد، در شهریور امسال تورم ماهانه اقلام غیرخوراکی بالاتر از تورم ماهانه خوراکی‌ها بوده است. با توجه به اینکه غیرخوراکی‌ها سهم بزرگتری در سبد مصرف دهک دهی‌ها دارد، احتمالا بیشتر همین قشر را متاثر کرده و نرخ تورم کل این افراد را بالا برده است.
ارقام نیز این استدلال را تایید می‌کند. نرخ تورم خوراکی‌ها و غیرخوراکی‌ها در دهک اول به ترتیب 1.5 درصد و 4.7 درصد برآورد شده است. در حالی که همین دو شاخص در دهک دهم به ترتیب 2.8 درصد و 6.4 درصد اعلام شده است.
در نهایت، پراکندگی تورم در سطح استان‌های کشور نشان می‌دهد که نرخ تورم ماهانه 6.7 درصدی استان هرمزگان، این منطقه را به تورمی‌ترین منطقه کشور در انتهای تابستان امسال تبدیل کرده است. در مقابل، خراسان جنوبی با تورم ماهانه 1.8 درصدی شاهد کمترین سطح افزایش قیمت‌ها در کشور بوده است.
جمع‌بندی نرخ روز
گزارش تورم شهریور 1405 نشانه‌ای از توقف رشد قیمت‌ها نداشته و شتاب تورم در شاخص‌های ماهانه، نقطه به نقطه و سالانه افزایش یافته است. تورم ماهانه اقلام غیرخوراکی بالاتر از خوراکی‌ها بوده و دهک‌های بالای درآمدی را بیشتر تحت تاثیر قرار داده است. در سطح استان‌ها نیز، هرمزگان بالاترین و خراسان جنوبی کمترین تورم ماهانه را تجربه کرده‌اند. به نظر نمی‌رسد با تداوم این روند، شاخص کل تورم در پایان سال کاهش قابل توجهی را تجربه کند، مگر با بکارگیری درست ابزارهای پولی و مالی.
