به گزارش نرخ روز، در شرایطی که قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز در برخی خرده‌فروشی‌ها به ترتیب به ۱۳۳ هزار و ۶۵۰ تومان و ۱۴۵ هزار تومان رسیده است، صادرات این دو محصول به صورت «مجاز مشروط» اعلام شد. این تصمیم در حالی اتخاذ شده که عرضه داخلی کاهش یافته و صنایع تبدیلی نیز از کمبود گوجه‌فرنگی خبر می‌دهند. این وضعیت پرسش‌هایی را درباره شروط صادرات و سازوکارهای حفظ تعادل بازار داخلی مطرح می‌کند.قیمت‌های درج‌شده در نرخنامه رسمی با آنچه مصرف‌کننده در خرده‌فروشی‌ها می‌پردازد، فاصله قابل‌توجهی دارد. این اختلاف در برخی موارد قیمت این محصولات را به بیش از دو برابر نرخ اعلامی در میادین رسانده است. طبق نرخنامه، قیمت هر کیلوگرم گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای و بوته‌رس ۵۷ هزار تومان و قیمت پیاز سفید و زرد نیز کیلویی ۶۲ هزار تومان تعیین شده است.با این حال، در میادین و خرده‌فروشی‌ها تصویر متفاوتی مشاهده می‌شود. قیمت گوجه‌فرنگی، بسته به کیفیت و محل عرضه، از حدود ۸۵ هزار تومان آغاز شده و در برخی خرده‌فروشی‌ها به ۱۳۳ هزار و ۶۵۰ تومان می‌رسد. پیاز سفید نیز در خرده‌فروشی‌ها با قیمت‌هایی بین ۸۹ تا ۱۳۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه می‌شود که حدود ۴۴ تا ۱۱۰ درصد بیشتر از نرخنامه است.
دامنه قیمت پیاز زرد حتی بالاتر بوده و از کیلویی ۹۵ هزار تومان آغاز شده و تا ۱۴۵ هزار تومان نیز می‌رسد؛ رقمی که حدود ۵۳ تا ۱۳۴ درصد با نرخ رسمی اختلاف دارد.این اختلاف قابل توجه در شرایطی است که سازمان توسعه تجارت ایران طی نامه‌ای به دفتر صادرات گمرک، صادرات گوجه‌فرنگی زراعی و پیاز را «مجاز مشروط» اعلام کرده است. در این نامه که تاریخ هشتم مهرماه ۱۴۰۵ را دارد، بر اعلام موضوع به گمرکات اجرایی تاکید شده است. این تصمیم پیرو نامه شماره ۷۶۴۷۶۱۷ مورخ ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ دفتر صادرات و نامه شماره ۹۸۵۴۸۲ مورخ ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهادکشاورزی با ضوابط ذکر شده، صادرات این محصولات را به صورت مشروط بلامانع اعلام کرده است. اما درباره جزئیات شروط، سقف صادرات، دوره زمانی اجرای تصمیم یا سازوکار توقف صادرات در صورت تشدید کمبود داخلی، توضیح روشنی ارائه نشده است.عبارت «مجاز مشروط» به معنای آزادسازی کامل و بدون محدودیت صادرات نیست و صادرکنندگان باید ضوابط و شروط تعیین‌شده از سوی دستگاه‌های مسئول را رعایت کنند.
با این حال، تا زمانی که این شروط، سهمیه‌ها و معیارهای کنترل بازار به‌صورت شفاف اعلام نشوند، مشخص نیست تأمین نیاز بازار داخلی در این تصمیم چه جایگاهی دارد و در چه نقطه‌ای افزایش قیمت می‌تواند موجب محدود یا متوقف شدن صادرات شود.مسعود بختیاری، رئیس سندیکای صنایع کنسرو کشور، پیش‌تر از کمبود گوجه‌فرنگی مورد نیاز صنایع تبدیلی خبر داده و گفته بود که کارخانه‌های تولید رب با کاهش عرضه این محصول مواجه‌اند. وی افزود که سطح زیر کشت گوجه‌فرنگی در سال جاری به‌شدت کاهش یافته و معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی نیز با تاخیر برای مدیریت صادرات وارد عمل شده است. صنایع کنسرو رب گوجه‌فرنگی اکنون با افزایش چشمگیر قیمت ماده اولیه مواجه‌اند؛ افزایشی که مستقیما بر قیمت تمام‌شده محصول نهایی اثر می‌گذارد.اظهارات رئیس سندیکای صنایع کنسرو نشان می‌دهد که کمبود عرضه تنها مصرف‌کننده خانوار را تحت تاثیر قرار نداده، بلکه صنایع تبدیلی نیز برای تامین ماده اولیه با مشکل روبه‌رو هستند.
در چنین شرایطی، صدور مجوز صادرات ــ حتی به شکل مشروط ــ می‌تواند در صورت نبود کنترل مؤثر، رقابت میان بازار داخلی، صنایع تبدیلی و صادرکنندگان را بر سر محصول محدود تشدید کند.البته صادرات به‌تنهایی عامل افزایش قیمت نیست و عواملی مانند کاهش سطح زیر کشت، هزینه تولید، افت عرضه، واسطه‌گری، هزینه حمل‌ونقل و تفاوت کیفیت محصولات نیز در شکل‌گیری قیمت مؤثرند. اما هنگامی که عرضه داخلی کاهش یافته و قیمت خرده‌فروشی تا بیش از دو برابر نرخنامه رسیده است، ادامه صادرات بدون اعلام دقیق سقف، زمان‌بندی و شروط اجرایی می‌تواند فشار موجود را بیشتر کند.جمع‌بندی نرخ روزدر حالی که قیمت گوجه‌فرنگی و پیاز در خرده‌فروشی‌ها به بیش از دو برابر نرخنامه رسمی رسیده است، سازمان توسعه تجارت ایران صادرات این محصولات را به صورت «مجاز مشروط» اعلام کرده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که صنایع تبدیلی نیز از کمبود گوجه‌فرنگی و کاهش سطح زیر کشت خبر می‌دهند. ابهام در جزئیات شروط صادرات و سازوکارهای کنترل بازار داخلی، نگرانی‌هایی را در مورد تشدید فشار بر قیمت‌ها و تامین نیاز داخلی ایجاد کرده است.
