به گزارش نرخ روز، طرح‌های مسکن حمایتی که از سال ۱۳۹۸ با عنوان اقدام ملی مسکن آغاز و پس از تصویب قانون جهش تولید مسکن در سال ۱۴۰۰ در قالب نهضت ملی مسکن ادامه یافتند، در گزارشی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این گزارش به عملکرد پروژه‌های حمایتی روی اراضی اجاره ۹۹ ساله می‌پردازد و نشان می‌دهد که تا زمان تهیه گزارش، حدود ۷۳۵ هزار واحد پروانه ساختمانی دریافت کرده‌اند و عملیات اجرایی بیش از ۷۲۳ هزار واحد آغاز شده است. همچنین، نزدیک به ۵۱۷ هزار واحد دارای قرارداد مشارکت مدنی هستند. با این حال، هرچه به مراحل پایانی ساخت نزدیک می‌شویم، تعداد واحدها کاهش می‌یابد. بر اساس این نمودار، فونداسیون حدود ۵۸۱ هزار واحد، اسکلت و سقف حدود ۴۲۴ هزار واحد، سفت‌کاری حدود ۲۵۹ هزار واحد و نازک‌کاری حدود ۱۶۹ هزار واحد به پایان رسیده است. تعداد واحدهایی که به مرحله اتمام کارهای پایانی رسیده‌اند، حدود ۱۰۷ هزار واحد است. این تفاوت قابل توجه میان پروژه‌های شروع‌شده و واحدهای نزدیک به تکمیل، یکی از نکات مهم گزارش است که نشان می‌دهد حدود ۸۵ درصد از پروژه‌ها هنوز به این مرحله نرسیده‌اند. بیش از ۳ هزار همت برای تکمیل تعهدات از جمله مهم‌ترین آمارهای منتشر شده در این گزارش، منابع مالی مورد نیاز برای رساندن این پروژه‌ها به مرحله تکمیل است.
از حدود ۸۳۶ هزار واحد حمایتی شروع‌شده در تعهد دولت، حدود ۵۱۷ هزار واحد دارای تسهیلات ساخت هستند و تأمین و پرداخت تسهیلات برای واحدهای باقی‌مانده، یکی از چالش‌های اصلی تکمیل طرح عنوان شده است. بر اساس جدول ارائه شده، برای تکمیل تعهدات مسکن حمایتی، حدود ۱۵۱۹ همت منابع دولتی، ۶۱۳ همت تسهیلات بانکی و ۸۳۵ همت آورده متقاضیان باید تأمین شود. همچنین، برای تکمیل واحدهای باقی‌مانده مسکن مهر نیز ۱۱۶ همت منابع دولتی و ۵۶ همت تسهیلات بانکی برآورد شده است. در مجموع، برای تکمیل این دو گروه پروژه، گزارش نیاز به ۱۶۳۵ همت منابع دولتی، ۶۶۹ همت تسهیلات بانکی و ۸۳۵ همت آورده متقاضیان را برآورد کرده است؛ یعنی مجموعاً رقمی در حدود ۳۱۳۹ همت. طبق جدول، ۵۷۵ همت برای آماده‌سازی زمین و تأمین زیرساخت، ۳۱۶ همت برای یارانه سود تسهیلات ارزان‌قیمت، ۲۴۰ همت برای کمک‌های حمایتی دولت و نهادها و ۵۰۴ همت برای خدمات روبنایی موردنیاز است. عملکرد مسکن در برنامه هفتم چقدر بوده است؟ این بخش از گزارش به مقایسه عملکرد تولید مسکن با اهداف برنامه هفتم می‌پردازد. در بخش مسکن شهری، هدف سال ۱۴۰۳ ساخت ۱۸۵ هزار واحد بوده که حدود ۱۴۲ هزار واحد محقق شده است. در سال ۱۴۰۴ نیز در مقابل هدف ۲۰۰ هزار واحدی، عملکرد حدود ۱۵۰ هزار واحد اعلام شده است.
در مسکن روستایی، عملکرد سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶۶ هزار واحد در برابر هدف ۲۰۰ هزار واحد و در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵۱ هزار واحد در برابر هدف ۲۰۰ هزار واحد بوده است. در بافت‌های فرسوده نیز در سال ۱۴۰۳ حدود ۷۲ هزار واحد در مقابل هدف ۸۰ هزار واحد ثبت شده، اما در سال ۱۴۰۴ این رقم به حدود ۴۳ هزار واحد در برابر همان هدف ۸۰ هزار واحدی رسیده است. در بخش‌های اصلی برنامه هفتم، عملکرد پایین‌تر از اهداف تعیین‌شده بوده است. در سال ۱۴۰۴ مسکن شهری حدود ۷۵ درصد و مسکن روستایی حدود ۷۶ درصد هدف را محقق کرده‌اند، در حالی که عملکرد بافت‌های فرسوده به حدود ۵۳ درصد هدف رسیده است. گزارش برای قرار دادن این ارقام در یک تصویر بلندمدت، میانگین عملکرد تولید مسکن طی ۲۰ سال گذشته را نیز ارائه کرده است. بخش پایانی گزارش، رویکردهای آینده وزارت راه و شهرسازی را ترسیم می‌کند. تکمیل تعهدات باقی‌مانده و پروژه‌های نیمه‌تمام، متنوع‌سازی شیوه‌های تأمین مسکن، تمرکز بیشتر بر خانوارهای کم‌درآمد، واگذاری انفرادی و گروهی زمین، نوسازی بافت‌های فرسوده، ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی و متنوع‌سازی روش‌های تأمین مالی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده‌اند. جمع‌بندی نرخ روز آمارهای این گزارش از یک سو نشان‌دهنده پیشرفت در آغاز پروژه‌های مسکن حمایتی و افزایش برخی شاخص‌های اجرایی است، اما از سوی دیگر ابعاد مالی عظیم و چالش‌های پیش رو را نیز آشکار می‌سازد.
فاصله قابل توجه میان بیش از ۷۲۳ هزار واحد شروع‌شده و تنها حدود ۱۰۷ هزار واحد رسیده به مرحله پایانی، نیاز به بیش از ۳۱۳۹ همت منابع برای تکمیل تعهدات، و فاصله عملکرد با اهداف برنامه هفتم، نشان می‌دهد که مسئله اصلی نه فقط آغاز پروژه‌های جدید، بلکه تأمین منابع و رساندن پروژه‌های موجود به مرحله تکمیل و سکونت است. تأمین تسهیلات و آورده خانوارها نیز از دشواری‌های مهم این مسیر محسوب می‌شود.
