به گزارش نرخ روز، در حوزه روابط بینالملل، تصمیمات هیچ کشوری مستقل از اقدامات سایر کشورها نیست. هر تصمیم راهبردی، علاوه بر اهداف و امکانات یک بازیگر، به انتظارات آن از واکنش طرف مقابل نیز بستگی دارد. در این چارچوب، نظریه بازی، که ابزاری از علم اقتصاد است، میتواند به توضیح چگونگی تصمیمگیری کشورها در شرایط عدم اطمینان، دلایل تشدید تنشها ناشی از تهدیدهای متقابل و شرایط لازم برای همکاری و توافق کمک کند. این ابزار بهویژه پس از گسترش رقابت هستهای میان قدرتهای بزرگ، جایگاه مهمی در تحلیل روابط بینالملل یافته است.فرهاد نیلی و فرشاد فاطمی، دو اقتصاددان و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در گفتوگو با نوید رئیسی، تقابل ایران و ایالات متحده را از منظر نظریه بازی مورد بررسی قرار دادهاند.فرشاد فاطمی در ابتدای این گفتوگو توضیح داد که نظریه بازی به تحلیل رفتار راهبردی بازیگران میپردازد؛ وضعیتی که در آن نتیجه تصمیم هر فرد یا کشور، به انتخابهای سایر بازیگران وابسته است. از این دیدگاه، حتی شرایطی که هر دو طرف متحمل هزینههای سنگین میشوند، میتواند نوعی تعادل باشد، زیرا هیچیک از طرفین با توجه به رفتار دیگری، تغییر یکجانبه تصمیم خود را مطلوب نمیداند.فرهاد نیلی نیز با اشاره به تفاوت جنگ واقعی و بازیهایی مانند شطرنج، بر اهمیت اطلاعات ناقص و نامشخص بودن اهداف طرفین تأکید کرد.
به باور او، برخلاف شطرنج که در آن قواعد، موقعیت مهرهها و هدف نهایی مشخص است، در روابط بینالملل کشورها نه از تمام اطلاعات برخوردارند و نه لزوماً شناخت دقیقی از اهداف و میزان سرسختی طرف مقابل دارند.نیلی الگوی «جنگ فرسایشی» را چارچوبی مناسب برای تحلیل تقابل ایران و آمریکا دانست؛ الگویی که در آن هر طرف میکوشد با تحمل هزینهها، طرف مقابل را زودتر به عقبنشینی وادار کند. او همچنین معتقد است که تحولات مربوط به تنگه هرمز را میتوان با الگوی «بازی جوجه» تحلیل کرد؛ وضعیتی که در آن هر دو طرف با تشدید تهدیدها تلاش میکنند دیگری را به عقبنشینی وادار کنند.فاطمی نیز توضیح داد که در شرایط اطلاعات ناقص، جنگ فرسایشی ممکن است حتی زمانی ادامه یابد که مجموع هزینههای تحمیلشده به طرفین از منافع احتمالی پیروزی بیشتر شده باشد. ناآگاهی از توان تحمل هزینهها و میزان پایداری طرف مقابل، یکی از عوامل اصلی تداوم چنین تقابلی است.بخش دیگری از این گفتوگو به پیوند جنگ نظامی و فرسایش اقتصادی اختصاص داشت.
نیلی با اشاره به فشار همزمان جنگ و تحریم بر اقتصاد ایران، توضیح داد که هزینههای تقابل تنها به میدان نظامی محدود نیست، بلکه تورم، بیکاری، اختلال در فعالیت بنگاهها و کاهش تابآوری اقتصادی نیز در محاسبات راهبردی اهمیت دارند.در نهایت، پرسش محوری این گفتوگو آن است که آیا تقابل ایران و آمریکا همچنان در چارچوب یک بازی فرسایشی ادامه خواهد یافت یا کانالهای دیپلماتیک و تغییر محاسبات طرفین میتوانند زمینه خروج از این وضعیت را فراهم کنند؟جمعبندی نرخ روزنظریه بازی ابزاری کلیدی برای تحلیل تصمیمگیری کشورها در روابط بینالملل، بهویژه در شرایط عدم اطمینان است. تقابل ایران و آمریکا از منظر این نظریه، میتواند در قالب الگوهایی مانند «جنگ فرسایشی» و «بازی جوجه» تحلیل شود. در این الگوها، اطلاعات ناقص و ناآگاهی از توان طرف مقابل، میتواند به تداوم تقابلی منجر شود که هزینههای اقتصادی و نظامی سنگینی به همراه دارد. پرسش اصلی این است که آیا این تقابل فرسایشی ادامه خواهد یافت یا دیپلماسی میتواند راهگشا باشد.



