به گزارش نرخ روز، اینترنت در زندگی روزمره ایرانیان دیگر تنها ابزاری برای ارتباط و سرگرمی نیست؛ بلکه دسترسی به آموزش، کسب‌وکار، درآمد و حتی شبکه‌های اجتماعی به کیفیت و هزینه استفاده از آن وابسته شده است. یافته‌های یک پیمایش درباره وضعیت استفاده از اینترنت نشان می‌دهد که در کنار نارضایتی از کیفیت و سرعت، هزینه دسترسی و اختلال در اتصال نیز به یک دغدغه اقتصادی تبدیل شده است؛ دغدغه‌ای که آثار آن برای همه گروه‌های اجتماعی یکسان نیست. اینترنت در سال‌های اخیر به یکی از زیرساخت‌های اصلی فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. از آموزش و اشتغال گرفته تا خرید کالا، دریافت خدمات و ارتباطات روزمره، بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های خانوارها به دسترسی پایدار به اینترنت وابسته است. در چنین شرایطی، کیفیت اتصال و هزینه استفاده از آن صرفاً موضوعی فنی نیست؛ بلکه می‌تواند بر فرصت‌های اقتصادی افراد، هزینه‌های زندگی و توانایی آن‌ها برای کسب درآمد اثر بگذارد. بررسی یافته‌های مرکز پژوهش‌های مجلس درباره استفاده از اینترنت، نگرش کاربران به کیفیت و قیمت خدمات، میزان وابستگی درآمد خانوارها به اینترنت و اولویت‌های سیاست‌گذاری در این حوزه، تصویری از ابعاد مختلف این مسئله ارائه می‌کند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که مسئله اینترنت را نمی‌توان تنها به سرعت اتصال یا دسترسی فیزیکی به شبکه محدود کرد.
هزینه، کیفیت، نوع استفاده و وابستگی اقتصادی کاربران نیز در ارزیابی وضعیت اینترنت اهمیت دارند. یکی از نکات قابل‌توجه در این پیمایش، تفاوت میان میزان استفاده افراد از اینترنت است. حدود ۳۹.۷ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که روزانه بین یک تا سه ساعت از اینترنت استفاده می‌کنند. سهم افرادی که کمتر از یک ساعت در روز آنلاین هستند، ۱۶.۸ درصد است. در مقابل، ۲۰.۴ درصد روزانه بین سه تا پنج ساعت و ۸.۳ درصد بین پنج تا هفت ساعت از اینترنت استفاده می‌کنند. همچنین ۹.۶ درصد بیش از هفت ساعت در روز آنلاین هستند. در این بین اما استفاده جوانان نسبت به سایر گروه‌های سنی بیشتر بوده و با افزایش تحصیلات نیز استفاده از اینترنت افزایش می‌یابد. این توزیع نشان می‌دهد که اینترنت برای بخش بزرگی از کاربران، حضوری مستمر در زندگی روزمره دارد. البته مدت‌زمان استفاده به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد که افراد تا چه اندازه به اینترنت وابسته‌اند یا چه سهمی از فعالیت اقتصادی آن‌ها در فضای آنلاین انجام می‌شود. با این حال، گستردگی استفاده روزانه از اینترنت اهمیت کیفیت و پایداری این زیرساخت را برجسته می‌کند. از سوی دیگر، هدف کاربران از اتصال به اینترنت نیز یکسان نیست. ۳۹.۷ درصد پاسخ‌دهندگان، تفریح و سرگرمی را هدف اصلی خود عنوان کرده‌اند. استفاده از اینترنت برای فعالیت‌های اجتماعی با سهم ۳۲.۱ درصد در جایگاه بعدی قرار دارد.
همچنین ۲۵.۲ درصد از کاربران برای فعالیت‌های شغلی و ۲۴.۶ درصد برای کارهای اداری و بانکی از اینترنت استفاده می‌کنند. سهم تحصیل و آموزش نیز ۲۲.۵ درصد گزارش شده است. در مقابل، خریدوفروش ۸.۹ درصد و سایر فعالیت‌ها ۳.۴ درصد از پاسخ‌ها را به خود اختصاص داده است. این ارقام نشان می‌دهد که اینترنت مجموعه‌ای از کارکردهای متفاوت را در خود جای داده است. بنابراین، اختلال در دسترسی به آن نیز می‌تواند پیامدهایی فراتر از محدود شدن سرگرمی یا ارتباطات داشته باشد. هرچه فعالیت‌های بیشتری به فضای آنلاین منتقل شوند، کیفیت دسترسی به اینترنت برای انجام امور روزمره و اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. ارزیابی کاربران از کیفیت اینترنت نیز تصویر چندان مطلوبی ارائه نمی‌کند. بر اساس نتایج، ۳۶.۴ درصد پاسخ‌دهندگان کیفیت اینترنت را «خوب» و ۳۷.۵ درصد آن را «ضعیف» ارزیابی کرده‌اند. همچنین ۲۱.۳ درصد کیفیت اینترنت را «خیلی ضعیف» دانسته‌اند. سهم کسانی که از کیفیت اینترنت ارزیابی «خیلی خوب» داشته‌اند، تنها ۲.۶ درصد است و ۲.۲ درصد نیز در این زمینه اظهار نظر نکرده‌اند یا پاسخی نداشته‌اند. در مجموع، بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان کیفیت اینترنت را ضعیف یا خیلی ضعیف ارزیابی کرده‌اند. این نتیجه نشان می‌دهد که نارضایتی از کیفیت اتصال، در میان پاسخ‌دهندگان، مسئله‌ای حاشیه‌ای نیست.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که کیفیت اینترنت در کنار قیمت آن بررسی شود. در بخش مربوط به انتخاب اینترنت موبایل، ۵۱.۳ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که اینترنت را با توجه به سرعت و قیمت فعلی انتخاب می‌کنند. در مقابل، ۴۱.۳ درصد گفته‌اند اینترنت با سرعت بیشتر را ترجیح می‌دهند، حتی اگر گران‌تر باشد. سهم افرادی که در این زمینه پاسخ مشخصی نداشته‌اند، ۷.۳ درصد است. همچنین طبق آنچه مرکز پژوهش‌های مجلس اعلام کرده عمده کسانی که به شبکه‌های اجتماعی خارجی دسترسی دارند، از طریق فیلترشکن این کار را انجام می‌دهند. نگرش کاربران به قیمت بسته‌های اینترنت موبایل نیز مؤید اهمیت هزینه در تجربه مصرف‌کنندگان است. طبق یافته‌های پیمایش، ۴۵.۷ درصد پاسخ‌دهندگان از قیمت بسته‌های اینترنت رضایت کمی دارند و ۲۷.۸ درصد نیز اصلاً رضایت نداشته‌اند. ۱۲.۸ درصد نیز البته سطح رضایت خود از قیمت‌ها را زیاد عنوان کرده‌اند. در مجموع، سهم ناراضیان از قیمت بسته‌های اینترنت از سهم راضیان بیشتر است. این نتیجه در کنار ترجیح بخشی از کاربران به اینترنت ارزان‌تر، نشان می‌دهد که هزینه دسترسی را باید یکی از مؤلفه‌های اصلی سیاست‌گذاری در این حوزه دانست. یکی از مهم‌ترین ابعاد اقتصادی اینترنت، نقش آن در تأمین درآمد خانوار است.
بر اساس نتایج پیمایش، ۴۲.۸ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که اصلاً درآمد آن‌ها به اینترنت وابسته نیست. همچنین ۳۸.۱ درصد گفته‌اند بخش کمی از درآمدشان به اینترنت وابسته است. سهم افرادی که بخش زیادی از درآمدشان به اینترنت وابسته است، ۱۲.۲ درصد گزارش شده است. در مقابل، ۵.۷ درصد گفته‌اند کل درآمدشان به اینترنت وابسته است. این ارقام نشان می‌دهد که ارتباط میان اینترنت و درآمد، برای بخش قابل‌توجهی از پاسخ‌دهندگان وجود دارد؛ هرچند شدت این وابستگی متفاوت است. برای برخی، اینترنت مستقیماً با تمام درآمد ارتباط دارد، در حالی که برای گروهی دیگر، تنها بخشی از فعالیت درآمدزای آن‌ها به این زیرساخت وابسته است. از این منظر، اختلال اینترنت می‌تواند آثار اقتصادی نامتقارنی داشته باشد. فردی که درآمدش به فعالیت آنلاین وابسته است، ممکن است در برابر قطع یا افت کیفیت اتصال آسیب‌پذیرتر از فردی باشد که اینترنت عمدتاً برای سرگرمی یا ارتباطات روزمره استفاده می‌کند. این تفاوت به‌ویژه در ارزیابی آثار اقتصادی محدودیت‌های اینترنت اهمیت دارد. در همین زمینه، ۵۰.۵ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند قطع اینترنت باعث کاهش درآمد آن‌ها می‌شود. همچنین ۳۷.۴ درصد اعلام کرده‌اند که در صورت قطع اینترنت، درآمدشان تغییری نمی‌کند. ۹.۶ درصد از ازدست‌دادن شغل و ۱.۹ درصد از تغییر شغل به‌عنوان پیامد احتمالی قطع اینترنت یاد کرده‌اند.
این یافته‌ها نشان می‌دهد که آثار اختلال اینترنت برای همه کاربران یکسان نیست. برای بخشی از افراد، پیامد اصلی کاهش درآمد است؛ برای گروهی دیگر، اشتغال مستقیماً در معرض خطر قرار می‌گیرد و در مقابل، عده‌ای نیز تغییر محسوسی در درآمد خود پیش‌بینی نمی‌کنند. بنابراین، برآورد هزینه اقتصادی اختلال اینترنت مستلزم توجه به تفاوت میان مشاغل، نوع فعالیت و میزان وابستگی درآمدی افراد است. نتایج همچنین نشان می‌دهد که استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در میان پاسخ‌دهندگان گسترش یافته است. ۵۸.۳ درصد اعلام کرده‌اند که تجربه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را ندارند و ۳۲.۸ درصد نیز فقط از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند. سهم سایر ابزارها ۷.۹ درصد و سهم افرادی که در این زمینه پاسخ مشخصی نداشته‌اند، ۱.۱ درصد است. در کنار این موضوع، پاسخ‌دهندگان درباره اولویت‌های سیاست‌گذاری در حوزه اینترنت نیز دیدگاه‌های متفاوتی دارند. رفع فیلترینگ با سهم ۳۸.۷ درصد در صدر اولویت‌ها قرار گرفته است. افزایش سرعت اینترنت با ۲۲.۴ درصد، تقویت شبکه‌های داخلی با ۱۷.۱ درصد و کاهش قیمت اینترنت با ۱۵.۸ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. سهم سایر گزینه‌ها ۰.۳ درصد و سهم پاسخ‌های نامشخص ۵.۸ درصد است. این ترکیب نشان می‌دهد که از نگاه پاسخ‌دهندگان، مسئله اینترنت تنها به یک مؤلفه محدود نمی‌شود.
دسترسی به خدمات، کیفیت اتصال و هزینه استفاده، همگی در ارزیابی وضعیت اینترنت نقش دارند. با این حال، قرار گرفتن رفع فیلترینگ در صدر اولویت‌ها نشان می‌دهد که محدودیت دسترسی به برخی خدمات آنلاین، در میان پاسخ‌دهندگان اهمیت ویژه‌ای دارد. یافته‌های پیمایش تصویری چندوجهی از رابطه اینترنت و اقتصاد خانوار ارائه می‌کند: اینترنت هم ابزار ارتباط و سرگرمی است، هم زیرساخت انجام امور روزمره و هم برای بخشی از کاربران، وسیله کسب درآمد. در چنین شرایطی، سیاست‌گذاری مؤثر در این حوزه نیازمند توجه هم‌زمان به کیفیت، قیمت، دسترسی و پیامدهای اقتصادی اختلال در اتصال است. اینترنت زمانی می‌تواند نقش خود را به‌عنوان زیرساخت فعالیت اقتصادی ایفا کند که دسترسی به آن، تا حد امکان، پایدار، قابل اتکا و متناسب با توان پرداخت کاربران باشد. جمع‌بندی نرخ روز: اینترنت به زیرساختی حیاتی برای فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده و اختلال در آن پیامدهای گسترده‌ای دارد. نارضایتی از کیفیت و قیمت اینترنت در میان کاربران بالاست و بخش قابل توجهی از درآمد خانوارها به آن وابسته است. قطع اینترنت برای بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان به کاهش درآمد منجر می‌شود و حتی خطر از دست دادن شغل را نیز در پی دارد.
