پیشنهاد جدید میانجیها و دوراهی سرنوشتساز ترامپ؛ آیا آمریکا به جنگ تمامعیار بازمیگردد؟
به گزارش نرخ روز، ایالات متحده برای دهمین شب متوالی حملاتی را علیه ایران انجام داده است. رسانهها از وقوع انفجارهایی در سیریک، بندرعباس، جزیره قشم، شیراز و اصفهان خبر دادهاند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) دوشنبه شب این عملیات را تأیید کرد و مدعی شد که این حملات با هدف «تضعیف بیشتر قابلیتهای نظامی ایران که برای حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز استفاده میشوند، طراحی شدهاند».
سنتکام ادعا کرده است که این حملات پس از هدف قرار دادن «مراکز فرماندهی نظامی ایران، قابلیتهای دریایی، سایتهای پرتاب موشک و پهپاد و سیستمهای دفاع هوایی» تکمیل شدهاند. در مقابل، ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیهای از هدف قرار دادن سامانههای موشکی هیمارس ارتش آمریکا در پایگاه عریفجان کویت با موشکهای زمین به زمین خبر داد. همچنین دولت کویت اعلام کرده نیروگاه برق الزور در این کشور مورد حمله پهپادی قرار گرفته است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز با صدور بیانیههایی اعلام کرد ساختمانهای اداری و آنتنهای جهتیاب در پایگاه عریفجان، پارکینگ گروهی بالگردها در اردوگاه العدیری و ساختمان استقرار نیروهای آمریکایی در پایگاه احمدالجابر کویت را هدف حملات پهپادی قرار داده است. در بیانیه سپاه همچنین آمده است که یک رادار هشدار اولیه، یک سامانه رادار دفاع موشکی، یک رادار FPS117، یک سامانه پدافندی پاتریوت و سامانه ارتباط ماهوارهای مربوط به پدافند هوایی در پایگاه احمد الجابر و یک سوله آشیانه پهپادهای MQ9 نیز در پایگاه علی السالم مورد اصابت قرار گرفته و تعدادی پهپاد منهدم یا آسیب کلی دیدهاند.
تحلیلگران میگویند با وجود افزایش خطرات تشدید تنش، هیچیک از دو طرف، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر سیاسی در داخل کشور، بهراستی خواهان چنین وضعیتی نیستند.
سپاه در اطلاعیه دیگری نیز اعلام کرد یک سامانه پدافندی و یک رادار آمریکایی در المحرق بحرین به طور کامل تخریب و از مدار عملیاتی خارج شد. همچنین یک سامانه پدافند هوایی پاتریوت آمریکا در الرفاع بحرین هدف حمله همزمان موشکی و پهپادی قرار گرفت و نابود شد. سپاه پاسداران همچنین از حمله با چند فروند موشک کروز به زیرساخت مرکزی دادههای آمازون در بحرین خبر داد.
در همین حال، دو نفتکش متعلق به یونان در تنگه هرمز اوایل روز دوشنبه مورد حمله قرار گرفتند و عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز گزارش داده که یک نفتکش دیگر در سواحل شهر بندری لیمه عمان مورد اصابت قرار گرفته و باعث شده خدمه آن را ترک کنند. صبح روز سهشنبه، سپاه پاسداران در بیانیه خود اعلام کرد دو نفتکش متخلف که قصد عبور از مسیر خطرناک جنوب تنگه هرمز را داشتند، بر اثر انفجار دچار حریق گسترده شده و متوقف شدند.
همچنین، حوثیهای یمن روز دوشنبه اعلام کردند که محاصره دریایی عربستان سعودی را اعمال خواهند کرد. این اقدام یک جبهه بالقوه جدید در برابر ایالات متحده در جنگ با ایران گشوده و بازار انرژی جهانی را که پیش از این به دلیل بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران به شدت محدود شده بود، بیشتر تحت فشار قرار خواهد داد.
کمی پیش از آغاز حملات دوشنبه شب، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، در رسانههای اجتماعی هشدار داد که حملات ایران به پرسنل نظامی ایالات متحده «چندین برابر» تلافی خواهد شد. روز جمعه، دو سرباز آمریکایی در اثر اصابت موشک ایرانی به یک سایت نظامی در اردن کشته و یک سرباز دیگر مفقود شد. یک سرباز دیگر آمریکایی نیز در روزهای اخیر در شمال عراق کشته شده است. ترامپ همچنین هشدارهای قبلی خود را مبنی بر اینکه حملات مداوم ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز با واکنش شدیدتری روبرو خواهد شد، تکرار کرد.
در این شرایط، یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته که تهران پیشنهادی از میانجیگران برای آتشبس ۱۰ روزه دریافت کرده است. این پیشنهاد به دنبال نجات توافق موقت میان ایران و آمریکا است؛ توافقی که قرار بود راه را برای توافقی پایدار برای پایان دادن به جنگ هموار کند. دو منبع دولتی پاکستان به طور جداگانه گفتند که اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران، از پاکستان خواسته تا نقش میانجیگری خود را در این درگیری از سر بگیرد. او بعداً برای مذاکرات بیشتر وارد اسلامآباد شد.
دو منبع منطقهای نیز به باراک راوید، گزارشگر اکسیوس، گفتهاند که قطر، مصر، پاکستان و دیگر میانجیگران منطقهای پیشنهادی برای آتشبس ۱۰ روزه به ایالات متحده و ایران ارائه دادهاند. مقامات آمریکایی گفتهاند که دولت ترامپ در حال بررسی این پیشنهاد است و از اسرائیل خواسته است که از اقداماتی که میتواند پنجره دیپلماتیک را ببندد، خودداری کند. پیشنهاد آتشبس جدید، جنگ را متوقف، هر دو مسیر کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را بازگشایی و به واشنگتن و تهران فرصت میدهد تا تفاهمنامه در حال فروپاشی خود را نجات دهند. به گفته یک منبع منطقهای: «ما به ایالات متحده و ایران گفتیم که یک دوره آرامش پیشنهاد میکنیم». تاکنون، نه تهران و نه واشنگتن این پیشنهاد را نپذیرفتهاند و به نظر میرسد هر دو طرف مصمم هستند تا قبل از بازگشت به آتشبس، از طریق حملات بیشتر، اهرم فشار خود را بهبود بخشند.
به گفته منابع منطقهای، میانجیگران در تلاشند تا بر اساس پیشنهادی که توسط عمان، ایران و قطر در ۱۱ ژوئیه در مسقط مورد بحث قرار گرفت، عمل کنند. آن مذاکرات بدون توافق پایان یافت و اندکی پس از آن کشتیهای تجاری در تنگه مورد حمله قرار گرفتند و از آن زمان حملات آمریکا و واکنشهای تهران تاکنون ادامه داشته است. این پیشنهاد، هر دو خط کشتیرانی در تنگه هرمز را به طور کامل بازگشایی میکند: مسیر جنوبی از طریق آبهای عمان و مسیر شمالی از طریق آبهای ایران. در طول آتشبس ۱۰ روزه، ایالات متحده و ایران در مورد یک توافق بلندمدتتر برای عبور از تنگه مذاکره خواهند کرد.
به گفته یک منبع منطقهای، یک گزینه به ایران اجازه میدهد تا «هزینههای خدمات معقول» را برای امنیت دریایی، حفاظت از محیط زیست و سایر خدمات دریافت کند. این منبع به عنوان یک مدل احتمالی به تنگه مالاکا اشاره کرد – جایی که مالزی، اندونزی و سنگاپور به جای هزینه حمل و نقل عمومی، از کشتیها برای خدمات خاص هزینه دریافت میکنند. ایده دیگر، واریز هزینهها به یک صندوق مشترک است که با مشارکت سازمان بینالمللی دریانوردی اداره میشود. مقاماتی که در این میانجیگری دخیل هستند عبارتند از: محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، علی الذوادی، فرستاده قطر، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر و بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان.
به نوشته راوید، ترامپ اکنون به یک دوراهی سرنوشتساز در جنگ ایران نزدیک میشود و مقامات آمریکایی و اسرائیلی تنها دو پایان قابل اجرا را برای آن متصور هستند: گزینه ۱: دنبال کردن یک آتشبس ۱۰ روزه جدید با هدف بازگشایی تنگه هرمز؛ و گزینه ۲: راهاندازی یک کمپین نظامی مشترک گسترده با اسرائیل. به گفته راوید، ترامپ هنوز در این مورد تصمیمی نگرفته است. اما مقامات رسمی معتقدند، با توجه به اینکه فضای کمی برای درگیری طاقتفرسا و بیپایان که اکنون خلیج فارس را فلج کرده، باقی مانده، در چند روز آینده مشخص خواهد شد که کدام مسیر انتخاب خواهد شد.
همزمان با بررسی پیشنهاد میانجیها، واشنگتن در حال آماده شدن برای شکست مذاکرات است. ارتش آمریکا در روزهای اخیر دهها جت جنگنده و هواپیمای سوخترسانی را به منطقه اعزام کرده و نیروهای مورد نیاز برای تشدید تنشهای گسترده را گرد هم آورده است. منابع اسرائیلی اعلام کردند که ارتش اسرائیل در حالت آمادهباش کامل است و در حال آمادهسازی برای گسترش احتمالی جنگ به یک کارزار هماهنگ و تمامعیار در عرض چند روز است.
بمباران ده شبه نتوانسته تسلط ایران بر تنگه هرمز را بشکند و ترامپ را بیش از پیش به بازگشت به جنگی نزدیک کرده که بارها اعلام پیروزی در آن کرده است. اکنون به نظر میرسد میانجیهای منطقهای بار دیگر برای قطع چرخهای از انتقامجویی که با هر حمله جدید مرگبارتر، پرهزینهتر و مهار آن دشوارتر میشود، در حال رقابت هستند.
به گفته یک منبع منطقهای، تلاش برای آتشبس از روز شنبه، پیش از آنکه حمله موشکی ایران در اردن منجر به کشته شدن حداقل دو نظامی آمریکایی شود و واشنگتن را وادار به عقبنشینی کند، در حال شتاب گرفتن بود. یک مقام ارشد آمریکایی تأیید کرد که مذاکرات ادامه دارد اما گفت که ترامپ هنوز اقدامات تلافیجویانه را تمام نکرده است. این مقام به اکسیوس گفت: «رئیس جمهور بر این متمرکز است که ایران را به خاطر نقض تفاهمنامه، مرگ اخیر سربازان آمریکایی و ادامه اقدامات در تنگه هرمز مجازات کند. این ضربات ویرانگر تا زمانی که رئیس جمهور تصمیم دیگری نگیرد، ادامه خواهد یافت». به گفته یک منبع منطقهای، کاخ سفید ممکن است قبل از بررسی جدی این پیشنهاد، بمباران ایران را برای چند روز دیگر ادامه دهد تا به زعم خود انتقام کشته شدن اعضای سرویس آمریکایی در اردن را بگیرد.
در همین شرایط، مقامات ارشد آمریکایی به فاکس نیوز گفتهاند که انتظار میرود ترامپ در روزهای آینده در مورد گسترش عملیات نظامی علیه ایران و بازگشت به نبرد تمام عیار تصمیم بگیرد. این مقامات تأکید کردند که هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است. به گفته این مقامات، اگر ترامپ دستور بازگشت به عملیات نظامی تمام عیار را صادر کند، این کمپین «بسیار شدیدتر و گستردهتر» از ده شب متوالی حملات هوایی ایالات متحده که از ۷ ژوئیه آغاز شد، خواهد بود. این حملات عمدتاً داراییهای نظامی ایران مرتبط با عملیات در اطراف تنگه هرمز را هدف قرار داده است.
یکی از این مقامات همچنین تأیید کرد که نیروهای آمریکایی تا حد زیادی از حملات در نزدیکی تهران و علیه تأسیسات هستهای ایران خودداری کردهاند. این مقام گفت: «اگر بازگشت به عملیات جنگی تمام عیار وجود داشته باشد، این وضعیت میتواند تغییر کند».
به گفته جنیفر گریفین، خبرنگار ارشد امنیت ملی فاکس نیوز، فرماندهی مرکزی ایالات متحده احتمالاً با استقرار هواپیماهای جنگنده اضافی، از جمله F-16 و F-35، و همچنین تانکرهای سوخترسانی هوایی KC-135، وضعیت نظامی خود را افزایش خواهد داد تا برای هرگونه تصمیم ترامپ برای گسترش این کمپین آماده شود. این مقام همچنین گزارشهای مربوط به حرکت هواپیماهای نظامی اضافی ایالات متحده به خاورمیانه را تأیید کرد و این استقرارها را "آمادهسازی" توصیف کرد، در حالی که برنامهریزان نظامی منتظر تصمیم نهایی ترامپ هستند. این مقام گفت: «این بخشی از حرکتی است که در حال انجام است، اما پیش از تصمیم نهایی، در حال آمادهسازی هستیم». این مقام افزود که هواپیماهای سوخترسانی هوایی از سایر نقاط منطقه به اسرائیل منتقل میشوند.
مقامهای آمریکایی تاکنون شواهدی از یک پل هوایی گسترده در سراسر اروپا که معمولا پیش از استقرار بمبافکنهای B-2 Spirit یا انتقال گسترده هواپیماها بهطور مستقیم از آمریکا انجام میشود، مشاهده نکردهاند. این مقام رسمی گفت که بخشی از تغییر موقعیت سوخترسانها به جابجایی ارتش ایالات متحده از فرودگاه بینالمللی بن گوریون پس از توقف عملیات خشم حماسی مربوط میشود و افزود که استقرار هواپیماهای سوخترسانی در تأسیسات نظامی اسرائیل، در صورت از سرگیری عملیات کامل ایالات متحده و پیوستن اسرائیل به کمپین هوایی، محافظت بیشتری نسبت به نگه داشتن آنها در پایگاههای کشورهای خلیج فارس فراهم میکند. این مقام رسمی گفت: «همه این موارد در حال حاضر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.» وی افزود که اسرائیل احتمالاً در صورت «تصمیم ترامپ برای گسترش قابل توجه جنگ» در این امر مشارکت خواهد کرد.
جمعبندی نرخ روز
در پی دهمین شب حملات متقابل بین ایالات متحده و ایران، میانجیهای منطقهای پیشنهاد آتشبس ۱۰ روزه را برای بازگشایی تنگه هرمز و نجات توافق موقت ارائه کردهاند. دونالد ترامپ در آستانه اتخاذ تصمیمی سرنوشتساز قرار دارد: پذیرش آتشبس یا آغاز یک کارزار نظامی گستردهتر با اسرائیل. در حالی که واشنگتن برای تشدید تنشها آماده میشود، مقامات آمریکایی و اسرائیلی معتقدند که مسیر آینده در چند روز آینده مشخص خواهد شد.
