سیاست انقباضی بانک مرکزی و تلاش برای مهار نقدینگی در بازار باز

به گزارش نرخ روز، بانک مرکزی اخیراً گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی خود را که تا تاریخ ۲۹ تیر ۱۴۰۵ ادامه داشته، منتشر کرده است. ارقام مندرج در این گزارش حاکی از پایبندی بانک مرکزی به کنترل رشد نقدینگی و اتخاذ سیاست پولی انقباضی است. در عملیات بازار باز هفته گذشته، بانک مرکزی تا حد امکان با درخواست‌های بانک‌ها برای دریافت اعتبار مخالفت کرده است. این رویکرد می‌تواند با کاهش منابع مالی در دسترس بانک‌ها، قدرت شبکه بانکی برای خلق پول را محدود کرده و در نتیجه به کنترل رشد نقدینگی و به تبع آن تورم کمک کند. این اقدام در شرایطی که رشد نقدینگی و تورم به سطوح بالایی رسیده‌اند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نشان‌دهنده تلاش بانک مرکزی برای مهار رشد نقدینگی با استفاده از ابزارهای موجود است. از سوی دیگر، تا زمانی که نرخ سود بین‌بانکی مطابق با انتظارات بازار تعیین نشود، نمی‌توان انتظار بهبود چشمگیری در وضعیت تورم داشت. از این رو، سیاست سخت‌گیرانه‌تر بانک مرکزی در بازار باز می‌تواند نشانه‌ای از عزم این نهاد برای کنترل تورم باشد. با این حال، تا زمانی که نرخ سود بین‌بانکی مطابق با انتظارات بازار تعیین نشود، نمی‌توان انتظار بهبود خاصی در وضعیت تورم داشت. در هفته منتهی به ۲۹ تیر ۱۴۰۵، شانزده بانک در بازار باز شرکت کردند که مجموع ارزش سفارش‌های ارسالی آن‌ها به ۴۴۸ هزار و ۱۷۰ میلیارد تومان رسید که نسبت به هفته‌های گذشته افزایش یافته بود. با این حال، ارزش سفارشات پذیرفته‌شده از سوی بانک مرکزی در حراج شانزدهم تنها ۴۰ هزار میلیارد تومان بود که معادل ۸.۹۳ درصد از کل سفارشات را تشکیل می‌دهد. مدت این توافقات ۷ روزه و نرخ بازده تا سررسید ۲۳ درصد اعلام شده است. همچنین، ارزش توافقات سررسید شده ۵۰ هزار و ۲۲۰ میلیارد تومان و ارزش توافقاتی که هنوز به سررسید نرسیده‌اند، ۴۰ همت گزارش شده است. در بازار قاعده‌مند، که نرخ بازده تا سررسید آن ۲۴ درصد تعیین شده، اعتبارگیری بانک‌ها قابل‌توجه بوده است. این امر به دلیل میزان پایین موافقت بانک مرکزی در بازار باز است. به عبارت دقیق‌تر، ارزش اعتبارگیری بانک‌ها در هفته منتهی به ۲۹ تیر در بازار قاعده‌مند بین ۱۱۱ تا ۱۳۵ همت بوده است. زمانی که بانک‌ها با کمبود نقدینگی مواجه می‌شوند و نمی‌توانند نیاز خود را در بازار بین‌بانکی تأمین کنند، ناچار به درخواست نقدینگی از بانک مرکزی می‌شوند. این تقاضا در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعده‌مند» انجام می‌شود. عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانک‌ها در ازای ارائه اوراق بهادار دولتی به بانک مرکزی، درخواست منابع مالی کوتاه‌مدت می‌کنند. این عملیات به اختصار توافق بازخرید یا ریپو نیز نامیده می‌شود. اگر فرآیند معکوس رخ دهد، یعنی منابع مالی از دسترس بانک‌ها خارج شود، به آن ریپو معکوس می‌گویند. نرخ توافق بازخرید در عملیات بازار باز ۲۳ درصد است. اگر بانک‌ها نتوانند از طریق این عملیات کمبود نقدینگی خود را جبران کنند، مجبور به تأمین مالی از بانک مرکزی با نرخ ۲۴ درصد می‌شوند که به این فرآیند اعتبارگیری قاعده‌مند گفته می‌شود. جمع‌بندی نرخ روز گزارش اخیر بانک مرکزی نشان‌دهنده تداوم سیاست پولی انقباضی این نهاد برای کنترل نقدینگی است. در عملیات بازار باز، تنها بخش کوچکی از درخواست‌های بانک‌ها برای اعتبار پذیرفته شده که نشان از رویکرد سخت‌گیرانه بانک مرکزی دارد. این سیاست با هدف مهار رشد نقدینگی و تورم اتخاذ شده، اما اثربخشی کامل آن به تعیین نرخ سود بین‌بانکی متناسب با انتظارات بازار نیز بستگی دارد. در کنار بازار باز، اعتبارگیری بانک‌ها از بازار قاعده‌مند با نرخ بالاتر نیز افزایش یافته است.