به گزارش نرخ روز، پس از اعلام نتایج نهایی انتخابات اسرائیل که نشان داد هیچیک از احزاب و ائتلافها به پیروزی قاطعی دست نیافتهاند، تحلیلگران پیشبینی میکنند که این کشور برای چند هفته تا حتی چند ماه آینده با بلاتکلیفی سیاسی مواجه خواهد بود. اختلافات عمیق سیاسی و ایدئولوژیک، تشکیل هرگونه ائتلافی را، حتی ائتلافهایی که در ظاهر ساده به نظر میرسند، تقریباً ناممکن ساخته است. با این حال، تشکیل دولت همچنان امکانپذیر است، هرچند ممکن است نتیجه آن ائتلافی شکننده باشد که بیش از یک سال دوام نیاورد. در صورتی که رهبران احزاب نتوانند در مهلت ۱۲ هفتهای خود راهحلی پیدا کنند، اسرائیلیها بار دیگر پای صندوقهای رأی خواهند رفت. در ادامه، چهار سناریوی احتمالی برای جلوگیری از برگزاری انتخابات مجدد بررسی میشود.روی کاغذ، مطمئنترین راه برای مخالفان نتانیاهو جهت کنار زدن او، همکاری میان احزاب یهودی و عرب است؛ اما همین مسئله بزرگترین مانع پیش روی آنها نیز محسوب میشود.
دو تن از رهبران احزاب راستگرای بلوک مخالفان، یعنی نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین، و آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع پیشین، با تشکیل هر دولتی که به دو حزب عرب حاضر در پارلمان، یعنی «فهرست مشترک» و «رعام»، متکی باشد، مخالفت میکنند؛ چه این احزاب در داخل ائتلاف دولتی حضور داشته باشند و چه از بیرون، بهعنوان حامیان یک دولت اقلیت، از آن پشتیبانی کنند.مواضع این دو رهبر از زمان حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس، سختگیرانهتر شده است. در تاریخ اسرائیل تنها یک دولت وجود داشته که یک حزب عرب بهطور کامل در آن مشارکت داشته است. حزب رعام در سال ۲۰۲۱ بخشی از ائتلافی متشکل از هشت حزب بود که موفق شد نتانیاهو را از قدرت کنار بزند؛ اما آن دولت تنها کمی بیش از یک سال دوام آورد و سپس فروپاشید.حتی بدون تشکیل دولت نیز احزاب مخالف میتوانند با یکدیگر همکاری کنند و با استفاده از اکثریت پارلمانی خود، رئیس کنست و دیگر مقامهای کلیدی را تغییر دهند. به این ترتیب، آنها میتوانند دامنه اختیارات دولت موقت نتانیاهو را محدود کنند؛ دولتی که تا زمان تشکیل دولت جدید همچنان به کار خود ادامه خواهد داد. با این حال، چشمانداز تشکیل ائتلافی برای جایگزین کردن نتانیاهو در مقام رهبری اسرائیل همچنان بسیار پیچیده و از نظر سیاسی حساس است.گزینه دیگر این است که دو بلوک سیاسی موجود از هم فروبپاشند و جای خود را به یک دولت وحدت ملی بدهند.
در چنین دولتی، حزب لیکود به رهبری نتانیاهو قطعاً حضور خواهد داشت. برخی از شرکای فعلی او در ائتلاف نیز به دولت خواهند پیوست و مهمتر از همه، دستکم یک حزب از بلوک مخالفان نیز باید در آن مشارکت کند.در این سناریو، گمان میرود نتانیاهو حاضر باشد از بنگویر، وزیر امنیت ملی راستگرای افراطی خود، جدا شود؛ اما تمایلی به کنار گذاشتن بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی راستگرای افراطی و احزاب حریدی ندارد. با این حال، آیزنکوت پیشتر هرگونه مشارکت در دولتی به ریاست نتانیاهو را رد کرده است. اگر او از موضع خود عقبنشینی کند، بسیاری از اسرائیلیهایی که بهشدت خواهان کنار رفتن «بیبی» هستند، چنین تصمیمی را خیانت تلقی خواهند کرد.در سناریوی دیگری، ممکن است نتانیاهو تلاش کند نمایندگانی از احزاب مخالف یا حتی برخی از اعضای منفرد کنست را به اردوگاه خود جذب کند تا از ائتلافش جدا شوند. اما هر چهار رهبر احزاب بلوک مخالفان، یعنی آیزنکوت، بنت، لیبرمن و یائیر گولان، اعلام کردهاند که حاضر نیستند در دولت نتانیاهو حضور داشته باشند.
از سوی دیگر، بلوک نتانیاهو هشت کرسی با اکثریت فاصله دارد؛ بنابراین، متقاعد کردن هشت نماینده برای جدا شدن از احزاب خود و پیوستن به ائتلاف او، کار بسیار دشواری خواهد بود.درحالیکه همه این احتمالات پشت صحنه در حال بررسی هستند، اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهور اسرائیل، دوری از رایزنیهای علنی با رهبران احزابی برگزار خواهد کرد که موفق شدهاند به پارلمان راه پیدا کنند. پس از شنیدن دیدگاههای آنها، رئیسجمهور یکی از این رهبران را مأمور تشکیل دولت خواهد کرد. انتظار میرود احزاب عرب از آیزنکوت حمایت کنند؛ بنابراین ممکن است رهبر حزب یاشار نخستین فردی باشد که مأموریت تشکیل دولت را دریافت میکند.فردی که از سوی رئیسجمهور مأمور تشکیل دولت شود، ۲۸ روز فرصت خواهد داشت تا این مأموریت را به پایان برساند. در صورت نیاز، ممکن است ۱۴ روز دیگر نیز به این مهلت اضافه شود. اگر تلاش او به نتیجه نرسد، رئیسجمهور از رهبر دیگری خواهد خواست که شانس خود را امتحان کند. این فرد تنها ۲۸ روز فرصت خواهد داشت تا برای تشکیل دولت به توافق برسد.پس از آن، اکثریت اعضای کنست میتوانند از رئیسجمهور بخواهند نامزد سومی را مأمور تشکیل دولت کند. این نامزد نیز ۱۴ روز فرصت خواهد داشت تا ائتلافی تشکیل دهد. اگر هیچیک از این تلاشها به نتیجه نرسد، انتخابات مجدد برگزار خواهد شد.
به نظر میرسد نتانیاهو بیش از دیگران در موقعیت مناسبی برای مدیریت این جدول زمانی قرار دارد. او بهعنوان نخستوزیر موقت، میتواند منتظر بماند. اگر آیزنکوت، رقیب اصلی او، نخستین فرصت تشکیل دولت را دریافت کند و در این کار شکست بخورد، احتمالاً این مأموریت به نتانیاهو واگذار خواهد شد.اگر نتانیاهو نیز شکست بخورد، بنبست سیاسی تقریباً بهطور قطع اسرائیل را به سمت دور دیگری از انتخابات سوق خواهد داد. در این صورت، نتانیاهو برای چندین ماه همچنان نخستوزیر موقت باقی خواهد ماند؛ تا زمانی که دولت جدیدی تشکیل شود. برگزاری انتخابات مجدد، که زودتر از بهار آینده امکانپذیر نخواهد بود، یک احتمال واقعی است. نتایج کنونی انتخابات ظاهراً اسرائیل را بار دیگر به وضعیت فلج سیاسی بازمیگرداند؛ وضعیتی که در صورت برگزاری انتخابات مجدد، هفتمین انتخابات سراسری این کشور در هشت سال گذشته خواهد بود.منابع سیاسی گفتهاند که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، شاید تنها فردی باشد که بتواند با اعمال فشار بر دو اردوگاه رقیب برای تشکیل دولت وحدت ملی، این بنبست را بشکند.
نتانیاهو دستکم هفت کرسی با اکثریت پارلمانی فاصله دارد.پیش از انتخابات نیز بسیاری پیشبینی میکردند که دو اردوگاه رقیب به بنبست برسند؛ اما بزرگترین شگفتی روز انتخابات از سوی بخشی از جامعه رقم خورد که بسیاری از اسرائیلیها آن را شریکی سیاسی نامشروع میدانند: اقلیت عرب این کشور که بر اساس آمار اداره مرکزی آمار اسرائیل، حدود ۲۱ درصد جمعیت را تشکیل میدهد. مشارکت بیسابقه رأیدهندگان عرب به کسب ۱۷ کرسی در پارلمان منجر شده است. احزاب عرب، یعنی ائتلاف «فهرست مشترک» و حزب رعام، در مجموع در کنست پیشین ۱۰ کرسی داشتند. فهرست مشترک ائتلافی متشکل از سه حزب عرب است که بر حقوق شهروندان عرب و آرمانهای ملی فلسطینیان تمرکز دارد. رعم، حزبی اسلامگرا، بارها اعلام کرده است که برای پیشبرد منافع جامعه عرب از درون دولت، آمادگی دارد به ائتلاف حاکم بپیوندد.میزان مشارکت کلی ۷۷ درصدی که بالاترین رقم از انتخابات سال ۱۹۹۹ تاکنون محسوب میشود، تا حد زیادی ناشی از خشم عمومی نسبت به دولت نتانیاهو بوده است؛ بهویژه خشم از ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی راستگرای رادیکال.
بلوک آیزنکوت در تئوری میتواند با ائتلاف با احزاب عرب، اکثریت ۶۶ کرسی را در پارلمان به دست آورد؛ اما یکی از منابع ارشد مخالفان گفته است که چنین ائتلافی به معنای خودکشی سیاسی خواهد بود.دیدگاه غالب در اسرائیل این است که اکثریت رأیدهندگان یهودی با حضور احزاب عرب در ائتلاف حاکم مخالفاند. نظرسنجی شبکه تلویزیونی عمومی کان در ۲۷ سپتامبر نشان داد که ۵۵ درصد پاسخدهندگان یهودی از محروم کردن فهرست مشترک از شرکت در انتخابات حمایت میکنند و ۵۴ درصد نیز خواهان محرومیت حزب رعم از رقابتهای انتخاباتی هستند.از نظر فنی، آیزنکوت میتواند با حمایت بیرونی دو حزب عرب، یک دولت اقلیت تشکیل دهد یا حتی حزب رعم را وارد دولت کند. با این حال، احتمال تحقق هر یک از این سناریوها اندک است؛ بهویژه آنکه آیزنکوت بارها تعهد خود را به تشکیل یک دولت صهیونیستی اعلام کرده است. به اذعان یکی از منابع ارشد مخالفان، شرکای او در بلوکی که به «بلوک تغییر» معروف است، یعنی آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما و بنت، رهبر حزب با هم، نیز بعید است از چنین اقدامی حمایت کنند.نتانیاهو میتواند تلاش کند نمایندگان احزاب مخالف را به جدا شدن از اردوگاه خود وادار کند تا ۶۱ کرسی لازم برای کسب اکثریت پارلمانی را به دست آورد.
با توجه به فضای سیاسی کنونی و محاسبات مربوط به تعداد کرسیها، احتمال چنین جداییهایی اندک است؛ هرچند ناممکن نیست. نتانیاهو که زمانی روابط گرمی با منصور عباس، رهبر حزب رعم، داشت، میتواند با این حزب نیز وارد مذاکره شود. چنین اقدامی معیار تازهای از فرصتطلبی سیاسی خواهد بود؛ بهویژه با توجه به اینکه نتانیاهو در کارزار انتخاباتی خود درباره افزایش مشارکت رأیدهندگان عرب هشدار داده بود و گفته بود حمایت از رقبایش به معنای حمایت از تشکیل یک کشور فلسطینی است.به گفته منابع سیاسی، ممکن است نتانیاهو در واقع انتخابات مجدد را ترجیح دهد؛ زیرا این گزینه به او اجازه میدهد در مقام نخستوزیر موقت باقی بماند و از موضع قدرت وارد کارزار انتخاباتی شود. نتانیاهو که در تلاش برای حفظ قدرت است، میتواند از دوره انتقالی برای ازسرگیری جنگ علیه ایران استفاده کند؛ گزینهای که مدتهاست از آن حمایت میکند، اما ترامپ تاکنون مانع اجرای آن شده است. به گفته منابع سیاسی، او همچنین میتواند حمله گسترده دیگری علیه حماس در غزه آغاز کند.مرحله بعدی سیاست اسرائیل پس از انتخابات، به یک بازی پوکر سیاسی بر سر آینده این کشور تبدیل خواهد شد. آیزنکوت میتواند بلوف نتانیاهو را بخواند؛ ادعای او مبنی بر پیروزی در انتخابات را به چالش بکشد و مذاکرات با دیگر رهبران احزاب را برای تشکیل اکثریت حاکم آغاز کند.
چنین راهبردی میتواند نتانیاهو را تحت فشار قرار دهد تا تشکیل دولت وحدت ملی را بر اساس شروط آیزنکوت بپذیرد. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیزنکوت اساساً به چنین گزینهای علاقهمند باشد یا خیر.توافقهای چرخشی، که بر اساس آنها دو رهبر بهنوبت مقام نخستوزیری را بر عهده میگیرند، پیشتر نیز در اسرائیل تجربه شدهاند. در تازهترین نمونه، بنی گانتس، شریک سیاسی پیشین آیزنکوت، در سال ۲۰۲۰ با نتانیاهو بر سر چنین توافقی به تفاهم رسید. قرار بود نتانیاهو به مدت ۱۸ ماه نخستوزیر باشد و پس از آن، این مقام را برای باقیمانده دوره سهساله به گانتس واگذار کند. اینکه آیا نتانیاهو اساساً قصد داشت به این توافق پایبند بماند یا خیر، همچنان موضوع گمانهزنی است. اما آنچه روشن است، این است که او از تأیید بودجه سال ۲۰۲۱ خودداری کرد و دولت در دسامبر ۲۰۲۰ فروپاشید؛ اتفاقی که به برگزاری انتخابات دیگری منجر شد.یکی از منابع ارشد سیاسی در ائتلاف نتانیاهو به شرط ناشناس ماندن گفت: «این نظام در وضعیت بسیار وخیمی قرار دارد. هیچ گزینه خوبی وجود ندارد.» یک منبع امنیتی اسرائیلی حتی بدبینتر بود. او به شرط ناشناس ماندن گفت: «این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که تنشهای امنیتی در اوج خود قرار دارند. تنها بهسختی توانستند مانع از آن شوند که نتانیاهو در آستانه انتخابات دست به ماجراجویی نظامی بزند.
اکنون مشخص نیست چه کسی قادر خواهد بود جلوی او را بگیرد؛ بهویژه در روزهای پس از انتخابات میاندورهای آمریکا.»برخی اسرائیلیها امیدوارند ترامپ با حمایت از تشکیل دولت وحدت ملی، این بنبست را بشکند. چنین ترتیبی با منافع واشنگتن نیز سازگار خواهد بود و از دیدگاه منبع مخالفان، تنها راهحل منطقی برای پایان دادن به این وضعیت است. این منبع گفت: «توپ در زمین ترامپ است. تشکیل دولت وحدت ملی بدون حضور راستگرایان افراطی اسرائیل به ترامپ اجازه میدهد به رقبای خود در حزب جمهوریخواه و همچنین دموکراتها بگوید که از خشونت شهرکنشینان حمایت نمیکند و انتظار دارد طرح صلح خود برای غزه را پیش ببرد.»با این حال، مسئله اعتماد همچنان مانع اصلی است. این منبع یادآوری کرد که آخرین باری که دولت وحدت ملی در سال ۲۰۲۰ تشکیل شد، «نتانیاهو به وعده خود عمل نکرد و توافق را زیر پا گذاشت.»بنیامین نتانیاهو تلاش میکند دستاورد انتخاباتی بیسابقه احزاب عرب را بیاعتبار جلوه دهد و پیروزی آنها را نامشروع معرفی کند. در چنین شرایطی، شاید مهمترین نتیجه انتخابات، افزایش چشمگیر حمایت از احزاب عرب باشد.اقلیت عرب اسرائیل که تقریباً ۲۱ درصد جمعیت را تشکیل میدهد، با مشارکتی بیسابقه در انتخابات حاضر شد و در مجموع ۱۹ کرسی کنست را برای نمایندگان سیاسی خود به ارمغان آورد.
میزان مشارکت در انتخابات در میان جمعیت عمدتاً مسلمان عرب اسرائیل طی دو دهه گذشته بین ۴۴ تا ۶۴ درصد در نوسان بوده است؛ اما روز سهشنبه این رقم به حدود ۸۰ درصد رسید و از میزان مشارکت سراسری ۷۷ درصدی نیز فراتر رفت. این نتیجه رکوردی تاریخی برای جامعهای محسوب میشود که بهطور سنتی در حاشیه سیاست انتخاباتی اسرائیل قرار داشته، اما اکنون به نظر میرسد مصمم است نقشی محوری در شکل دادن به آینده سیاسی کشور ایفا کند.با این حال، شور و شوق رأیدهندگان عرب و حامیان یهودی ترقیخواه آنها چندان دوام نیاورد. روز پنجشنبه گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه سازمان امنیت داخلی اسرائیل، شینبت، در حال بررسی این ظن است که مبالغ هنگفتی از قطر به اسرائیل منتقل شده تا مشارکت رأیدهندگان عرب در انتخابات افزایش یابد. یکی از مقامهای ارشد دستگاه قضایی و انتظامی اسرائیل به شرط ناشناس ماندن گفت: «ظن این است که مبالغ هنگفتی پول از قطر به اسرائیل منتقل شده و در اینجا برای ترغیب رأیدهندگان عرب به خروج از خانههایشان و حضور گسترده در پای صندوقهای رأی مورد استفاده قرار گرفته است.»این مقام تأیید کرد که اطلاعات مربوط به این موضوع به کمیته مرکزی انتخابات منتقل شده و این کمیته نیز به شینبت دستور داده است که بلافاصله تحقیقات درباره آن را آغاز کند. این اتهامات پس از کارزاری از سوی حزب لیکود مطرح شد.
این حزب شامگاه چهارشنبه احزاب عرب را به تقلب انتخاباتی متهم کرد و خواستار آغاز تحقیقات شد. به گفته یکی از منابع ارشد مخالفان، به نظر میرسد هدف این کارزار جلوگیری از آن است که آیزنکوت با ائتلاف با احزاب عرب، اکثریت پارلمانی لازم برای تشکیل دولت آینده اسرائیل را به دست آورد.این منبع گفت نتانیاهو با ایجاد تردید درباره حزب رعم و فهرست مشترک، تلاش میکند مشروعیت سیاسی آنها را تضعیف کند و اتکای آیزنکوت به حمایت این احزاب، چه بهعنوان شرکای ائتلافی و چه بهعنوان یک بلوک پارلمانی حامی از بیرون، دشوارتر شود. با این حال، مقام دستگاه قضایی و انتظامی اسرائیل ارزیابی کرد که اتهامات مربوط به تقلب انتخاباتی و مداخله خارجی احتمالاً مبنای کافی برای باطل کردن نتایج انتخابات فراهم نخواهند کرد. با وجود این، او اذعان کرد که آسیب سیاسی ناشی از این اتهامات در افکار عمومی، پیشاپیش وارد شده است.صحنه سیاسی اسرائیل همچنان در بنبست قرار دارد. تشکیل یک ائتلاف گسترده که دشمنان ایدئولوژیک یکدیگر، مانند آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع پیشین، نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین و متحدان راستگرای رادیکال نتانیاهو، یعنی ایتامار بنگویر و بتسلئیل اسموتریچ، را کنار هم قرار دهد، بسیار دشوار به نظر میرسد.
هرگونه تلاش جدی برای نشاندن نتانیاهو و آیزنکوت بر سر میز مذاکره، مستلزم عبور از اختلافات قابلتوجه بر سر مطالبات اصلی آیزنکوت خواهد بود. از جمله این مطالبات، تعهد به تشکیل یک کمیسیون تحقیق دولتی درباره رویدادهای منتهی به کشتار هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به دست حماس و همچنین تصویب قانونی برای اجباری کردن خدمت سربازی متحدان سیاسی حریدی نتانیاهو است. به گفته مقام ارشد مخالفان، بعید است نتانیاهو با تشکیل کمیسیون تحقیقی موافقت کند که نقش خود او را در بدترین فاجعه غیرنظامی تاریخ اسرائیل بررسی خواهد کرد.محاکمه جاری نتانیاهو به اتهام فساد نیز پیچیدگی دیگری به این وضعیت اضافه میکند. وضعیت حقوقی او مانع از آن خواهد شد که بهعنوان عضوی از دولت به رهبری آیزنکوت فعالیت کند. این مسئله ممکن است او را خارج از ائتلاف قرار دهد و به او اجازه دهد از بیرون دولت برای تضعیف آن تلاش کند. تنها راه ظاهری برای عبور از این مانع، تصویب قانونی ویژه است که ممنوعیت عضویت در دولت برای افرادی را که با کیفرخواست کیفری روبهرو هستند، لغو کند.در این زمینه نیز مداخله ترامپ ممکن است تعیینکننده باشد؛ چه از طریق کمک به مهندسی چنین تغییری در قوانین و چه با متقاعد کردن آیزنکوت به پذیرش توافق چرخشی برای نخستوزیری که بر اساس آن نتانیاهو ابتدا این مقام را بر عهده بگیرد و در مقابل، تضمینی شخصی بدهد که به توافق پایبند خواهد ماند.
با این حال، چنین تضمینی ارزش محدودی خواهد داشت؛ زیرا زمانی که نوبت به اجرای توافق چرخشی برسد، دوره ریاستجمهوری ترامپ به پایان رسیده و او دیگر در کاخ سفید نخواهد بود.در کنار ابهامات سیاسی، وضعیت امنیتی اسرائیل همچنان در حالت آمادهباش کامل قرار دارد. نتانیاهو حتی پیش از انتخابات تلاش کرد ترامپ را متقاعد کند که دور تازهای از حملات علیه ایران را تأیید کند، اما نتوانست حمایت واشنگتن را به دست آورد. در عوض، ترامپ در ۱۹ اکتبر بهطور علنی از نخستوزیر اسرائیل حمایت کرد.نتانیاهو بدون دریافت چراغ سبز از واشنگتن و شاید همچنین در مواجهه با مخالفتهای ساختار نظامی اسرائیل، از حمله به ایران پیش از انتخابات خودداری کرد. اما این محاسبات ممکن است پس از انتخابات میاندورهای هفته آینده آمریکا تغییر کند. طی هفتههای گذشته، نزدیکان نتانیاهو گزارشهایی درباره ازسرگیری تسلیح مجدد ایران را برجسته کرده و آن را تهدیدی وجودی برای اسرائیل معرفی کردهاند.به گفته مقام مخالفان، حمله نظامی به ایران میتواند جایگاه نتانیاهو را در میان پایگاه رأیدهندگانش تقویت کند و احتمالاً به او کمک کند تا نمایندگان احزاب مخالف را متقاعد کند که احزاب خود را ترک کرده و به ائتلاف او بپیوندند. یکی از منابع ارشد امنیتی اسرائیل گفت: «ممکن است ترامپ شرایط را مانند نتانیاهو نبیند.
ترامپ دیگر تغییرات رادیکال، نابودی برنامه هستهای آن یا از بین بردن تهدید موشکهای بالیستیک را در شمار اهداف جنگی خود قرار نمیدهد. تمام چیزی که او میخواهد، بازگشایی تنگه هرمز و آرام کردن خاورمیانه است.»جمعبندی نرخ روزدر پی نتایج بینتیجه انتخابات اسرائیل، این کشور با بنبست سیاسی عمیقی مواجه شده است که تشکیل دولت را دشوار میسازد. چهار سناریوی احتمالی برای خروج از این وضعیت، از جمله همکاری احزاب عرب و یهودی یا تشکیل دولت وحدت ملی، در حال بررسی است. در این میان، مشارکت بیسابقه رأیدهندگان عرب و اتهامات مربوط به مداخله خارجی، پیچیدگیهای بیشتری به این بحران افزوده است. همچنین، نقش احتمالی دونالد ترامپ در اعمال فشار برای تشکیل دولت وحدت ملی و نگرانیها از اقدامات نظامی نتانیاهو در دوره موقت، از جمله نکات کلیدی این وضعیت است.



