عراقچی: آمریکا با ایجاد مسیرهای جدید در تنگه هرمز توافق را نقض کرد

به گزارش نرخ روز، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اظهار داشت که آمریکا با ایجاد مسیرهای جدید در تنگه هرمز، برخلاف مفاد توافق عمل کرده و به دنبال تشدید تنش بوده است. وی تأکید کرد که واشنگتن توافق را نقض کرده است.

یکی از انتقادهای مهمی که پس از انتشار تفاهمنامه ایران و آمریکا مطرح شد، به بند پنجم آن که مربوط به موضوع تنگه هرمز است، بازمی‌گردد. منتقدان در داخل کشور و محافل بین‌المللی معتقد بودند که متن این بند با ابهام تنظیم شده و همین ابهام، زمینه را برای برداشت‌ها و تفسیرهای متفاوت از سوی هر دو طرف فراهم کرده است. برخی کارشناسان حقوق بین‌الملل و دیپلماسی نیز این پرسش را مطرح می‌کردند که چرا در موضوعی به این میزان حساس و راهبردی، از ابتدا موضعی شفاف، صریح و غیرقابل تفسیر اتخاذ نشد تا از اختلاف برداشت، تشدید تنش‌های سیاسی و حتی افزایش احتمال رویارویی نظامی جلوگیری شود.

دکتر عراقچی در پاسخ به این انتقادات، بیان کرد که از نظر ایران، این بند هیچ ابهامی ندارد و همه‌چیز در آن به‌روشنی بیان شده است. در این بند آمده است که ایران ترتیباتی اتخاذ می‌کند تا تنگه هرمز ظرف یک ماه بازگشایی شود. علت در نظر گرفتن این بازه زمانی یک‌ماهه نیز این است که عملیات مین‌زدایی و اقدامات مشابه باید انجام شود. همچنین در ادامه تأکید شده که خدمات به مدت ۶۰ روز به‌صورت رایگان ارائه خواهد شد. پس از آن نیز ایران و عمان درباره نحوه اداره آینده تنگه هرمز و خدماتی که قرار است ارائه شود، با یکدیگر گفت‌و‌گو خواهند کرد. بنابراین، این بند از نظر ایران هیچ ابهامی ندارد و کاملاً روشن است.

وی در ادامه توضیح داد که اگر موضوع تا این اندازه شفاف بوده، چه عاملی باعث شکل‌گیری مشکلات شد و آیا از ابتدا پیش‌بینی نمی‌شد که موضوع تعیین کریدور شمال مطرح شود و عمان برای پیشبرد این روند وارد عمل شود؟ دکتر عراقچی تصریح کرد: وقتی در بند ۵ گفته می‌شود «ایران ترتیباتی اتخاذ می‌کند»، یعنی این ایران است که مسیر و سازوکار لازم را تعیین می‌کند؛ به عبارت دیگر، کریدور را مشخص می‌کند تا ظرف یک ماه، میزان تردد به سطح پیش از جنگ بازگردد. بنابراین متن کاملاً روشن است. اینکه آمریکایی‌ها مسیر جداگانه‌ای را باز کردند، با مفاد این بند همخوانی ندارد. آنها می‌توانستند با ایران مشورت کنند تا اگر قرار بود کریدوری اضافه یا حذف شود، این تصمیم در چارچوب مشورت با ایران و مطابق ماده ۵ اتخاذ شود.

بر اساس این بند، این ایران است که ترتیبات لازم را تعیین می‌کند و تضمین می‌دهد که پس از یک ماه، تردد به وضعیت پیش از جنگ بازگردد. عراقچی افزود: اگر یک ماه سپری می‌شد و تردد به سطح قبل از جنگ بازنمی‌گشت، آن زمان انتقاد‌ها می‌توانست وارد باشد. اما استدلال ایران دقیقاً این بود که هنوز فقط دو هفته از آغاز اجرای توافق گذشته بود و دو هفته دیگر تا پایان مهلت باقی مانده بود. در چنین شرایطی، چرا باید مسیر‌های جدید باز می‌شد؟ چرا کشتی‌ها تشویق می‌شدند از مسیر‌هایی غیر از مسیری که ایران تعیین کرده بود عبور کنند؟ مسیری که ایران مشخص کرده بود نیز بر مبنای ملاحظات امنیتی و ایمنی تعیین شده بود، زیرا منطقه مین‌گذاری شده بود و عملیات مین‌زدایی باید انجام می‌شد. اتفاقاً در بند ۵ نیز تصریح شده که مسئولیت مین‌زدایی بر عهده ایران است. بنابراین، واقعاً نمی‌توان هیچ نقطه ابهامی در بند ۵ پیدا کرد.

در پاسخ به این پرسش که پیش از آنکه این تنش‌ها ابعاد گسترده‌تری پیدا کند و با وجود اینکه پیش‌تر هم شلیک‌هایی میان طرفین صورت گرفته بود، چرا کانال‌های مشورت و رایزنی زودتر فعال نشد؟ دکتر عراقچی توضیح داد: اتفاقاً این اقدام، یعنی استفاده از مسیر جنوبی، حدود ۱۰ روز پس از بازگشایی تنگه آغاز شد. از نظر ایران این اقدام واقعاً مغرضانه بود. آنها می‌توانستند اجازه دهند مفاد بند ۵ روند طبیعی خود را طی کند و سپس در پایان مهلت تعیین‌شده، ارزیابی کنند که آیا شرایط به‌صورت منظم و مطابق توافق پیش رفته است یا خیر. اتفاقاً پس از آنکه به‌دنبال همین مداخلات، دو یا سه مورد درگیری رخ داد، در نشستی که در سوئیس برگزار شد، تصمیم گرفته شد یک خط تماس مستقیم برقرار شود که از آن با عنوان «Communication Line» یاد می‌کردند. هدف از ایجاد این خط تماس، جلوگیری از بروز همین سوءتفاهم‌ها بود؛ یعنی اگر واقعاً مسأله، سوءتفاهم بود، می‌شد از طریق این کانال ارتباطی آن را برطرف کرد. اما آنچه برای ایران روشن شد، این بود که موضوع فراتر از یک سوءتفاهم است. به نظر می‌رسید آنها اصرار داشتند که در کنار مسیری که ایران برای تأمین عبور و مرور ایمن و آزاد تعیین کرده بود، مسیر‌های دیگری نیز ایجاد کنند. آمریکایی‌ها کشتی‌ها را از مسیر تعیین‌شده از سوی ایران دور می‌کردند و در عمل آنها را به استفاده از مسیر دیگری هدایت می‌کردند.

در خصوص اهداف پشت این اقدام و ملاحظاتی که باعث انتخاب چنین مسیری شد، دکتر عراقچی اظهار داشت: ایران هیچ حسن نیتی در رفتار آمریکا ندید. باز کردن یک مسیر جدید و اصرار بر اینکه کشتی‌ها از آن مسیر استفاده کنند، برای ایران قابل تأمل بود. حتی مستنداتی از تماس‌های دریایی وجود دارد که با کشتی‌هایی که قصد داشتند از مسیر تعیین‌شده توسط ایران عبور کنند، برقرار می‌شد و آنها را ترغیب می‌کردند که از مسیر جنوبی استفاده کنند. این در حالی بود که خودشان نیز می‌دانستند مسیری که ایجاد کرده بودند، هم کندتر بود و هم نسبت به مسیری که ایران تعیین کرده بود، مخاطرات بیشتری داشت. به همین دلیل، ایران واقعاً نسبت به نیت آنها دچار تردید شد.

وی افزود: ایران چندین بار از طریق همان کانال ارتباطی یا «خط تماس» به آنها اخطار داد و توضیح داد. خود وی نیز بارها، چه به‌صورت مستقیم و چه از طریق واسطه‌های قطری و پاکستانی با آنها گفت‌و‌گو کرد و تأکید کرد که اگر هرگونه نگرانی یا مشکلی وجود دارد، کافی است ۱۵ روز دیگر صبر کنند و ببینند آیا ایران به‌طور کامل به تعهدات خود عمل می‌کند یا خیر. با این حال، ایران در رفتار آمریکا هیچ نشانه‌ای از حسن نیت مشاهده نکرد. به نظر می‌رسید بنای آنها بر این بود که شرایط را به سمت تنش سوق دهند، یا شاید تصور می‌کردند می‌توانند حاکمیت و مدیریت ایران بر تنگه هرمز را کمرنگ کنند. به هر نیتی که عمل می‌کردند، در نهایت این آنها بودند که توافق را نقض کردند و روند تحولات را به مسیری کشاندند که امروز شاهد آن هستیم.

جمع‌بندی نرخ روز
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، با تأکید بر شفافیت بند پنجم تفاهمنامه ایران و آمریکا درباره تنگه هرمز، اقدامات آمریکا در ایجاد مسیرهای جدید را نقض توافق دانست. وی اظهار داشت که آمریکا با وجود مهلت یک‌ماهه برای بازگشایی تنگه و انجام مین‌زدایی توسط ایران، پیش از موعد مقرر اقدام به گشایش مسیرهای جایگزین کرد. این اقدامات، به گفته عراقچی، نشان‌دهنده عدم حسن نیت و تلاش برای تشدید تنش یا کمرنگ کردن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز بوده است.