قوانین جدید تهران و واشنگتن در خلیج فارس؛ تغییر لحن درگیری‌ها

به گزارش نرخ روز، جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که در روزهای آینده، منطقه‌ای جدید و محدودکننده در خلیج فارس را به همراه نقشه‌های یک کریدور کشتیرانی تازه از طریق تنگه هرمز معرفی خواهد کرد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه در مصاحبه‌ای اظهار داشت که این منطقه جدید از نقطه آغازین محاصره ایران توسط ایالات متحده شروع شده و تا مناطقی از خلیج فارس امتداد می‌یابد.او افزود که هر کشتی که وارد این منطقه جدید شود، به لیست تحریم‌ها اضافه خواهد شد. علاوه بر این، رضایی گفت که نقشه‌هایی که مسیرهای عبور از تنگه هرمز را شرح می‌دهند، نیز به زودی اعلام خواهند شد. وی بیان کرد: «نقشه‌های یک کریدور بین‌المللی جدید که در آب‌های ایران و عمان قرار دارد و ایران مدیریت آن را بر عهده خواهد داشت، مورد توافق قرار گرفته و باید در روزهای آینده امضا شود». او همچنین تأکید کرد: «ما فقط زمانی به باز بودن تنگه هرمز متعهد خواهیم شد که آنها (آمریکایی‌ها) خرابکاری، تهدیدها و حملات به ایران را متوقف کنند».شش ماه پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، به نظر می‌رسد که این درگیری به نقطه بن‌بست رسیده است. توافق اولیه آتش‌بس که در ماه ژوئن حاصل شده بود، از هم پاشیده و پیشرفت کمی در تلاش‌های دیپلماتیک برای بازگرداندن روند صلح حاصل شده است. پس از یک وقفه در ماه اوت، حملات تلافی‌جویانه میان دو طرف از سر گرفته شده است. فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که نیروهای آمریکایی روز شنبه به سه نفتکش ایرانی، از جمله یکی در نزدیکی جزیره خارک حمله کردند.اکنون برخی تحلیل‌گران معتقدند که ادامه وضعیت فعلی —از جمله تداوم محاصره دریایی و تشدید تحریم‌ها— ممکن است باعث این شود که اوضاع به ضرر ایران تغییر کند. کمپین کنونی آمریکایی‌ها بر یک محاسبه ساده استوار است: ایران آسیب اقتصادی بیشتری نسبت به آنچه وارد می‌کند، متحمل می‌شود. تلاش‌ها برای جلوگیری از صادرات نفت، درآمدهای دولتی را کاهش داده، در حالی که تلاش‌ها برای ایجاد اختلال در کشتیرانی از طریق هرمز، شوک اقتصادی جهانی که تهران امیدوار بود واشنگتن را مجبور به سازش کند، ایجاد نکرده است. بازارهای انرژی تعدیل شده‌اند و منابع جایگزین همچنان در جریان هستند.کارشناسان هدف قرار دادن دو ناو هواپیمابر آمریکایی توسط ایران را «تشدید حساب‌شده» نامیده‌اند.یک تحلیل‌گر سیاسی گفت: «توازن قدرت کمی به ضرر ایران تغییر کرده است. ایران در حال از دست دادن بخشی از نفوذ خود بر تنگه هرمز است زیرا نتوانسته آن را به طور کامل ببندد و محاصره دریایی ایالات متحده واقعاً به ایران ضربه می‌زند. تهران انتظار داشت که اختلال در تنگه، شوک بزرگی به اقتصاد جهانی وارد کند و واشنگتن را به میز مذاکره بازگرداند. اما این اتفاق نیفتاده است. اکنون سایر کشورها خود را با این وضعیت وفق داده‌اند و محدودیت‌هایی را برای توانایی ایران در تحمیل درد اقتصادی به منطقه و فراتر از آن نشان داده‌اند».به گفته منابع منطقه‌ای، این‌که آیا این فشار باعث امتیازدهی خواهد شد یا خیر، هنوز مشخص نیست. تهران نتوانسته هزینه‌هایی را که امیدوار بود عزم واشنگتن را بشکند، تحمیل کند، اما نشانه‌ای از کنار گذاشتن درخواست‌ها برای کاهش تحریم‌ها، دسترسی به دارایی‌های مسدود شده و به رسمیت شناختن نقش امنیتی خود در هرمز نشان نداده است. با این حال، به گفته این منابع، فرمول جدیدی برای حل این بن‌بست اکنون بین میانجی‌ها و ایران در دست بررسی است.چنین فشارهایی این امید را در میان برخی از مقامات آمریکایی، اسرائیلی و منطقه‌ای تقویت می‌کند که فشار اقتصادی در نهایت می‌تواند پیامدهای سیاسی در داخل ایران داشته باشد. اما برخی دیگر با اشاره به دهه‌ها تلاش ناموفق برای بی‌ثبات کردن جمهوری اسلامی، استدلال می‌کنند که تهران ممکن است دوباره از آنچه دشمنانشان انتظار دارند، مقاوم‌تر باشد.دنیس راس، مذاکره‌کننده سابق ایالات متحده، گفت که ممکن است واشنگتن پریشانی اقتصادی ایران را به عنوان گواهی بر موفقیت استراتژیک تفسیر کند، اما واقعیت پیچیده‌تر است. تهران همچنان مصمم است نشان دهد که می‌تواند هرمز را کنترل کند، اما در استفاده از زور تردید به خود نمی‌دهد و تشدید بیشتر تنش را در نظر دارد. به گفته راس، احتمالا تهران به جای سازش، تحمل بیشتر فشار و درد اقتصادی را ترجیح دهد و «ایرانی‌ها پیوسته ما را از نظر تاب‌آوری‌شان شگفت‌زده کرده‌اند» و گفت تردید دارد فشار اقتصادی و نظامی به تنهایی بتواند آنها را مجبور به عقب‌نشینی کند.به گفته بورجو اوزچلیک، محقق ارشد در موسسه خدمات متحد سلطنتی، تاب‌آوری ممکن است به همان اندازه که به توانایی تهران در تحمل سختی‌های اقتصادی بستگی دارد، به تحمل عمومی نیز وابسته باشد. او گفت: «فشار اقتصادی خطر ناآرامی عمومی را افزایش می‌دهد، اما در حال حاضر، به نظر می‌رسد ذهنیت جنگ به طور قابل توجهی بر مردم حاکم است». در نتیجه، بن‌بست کنونی سرسخت‌تری از آن چیزی است که واشنگتن پیش‌بینی می‌کرد. فشار اقتصادی درد را عمیق‌تر می‌کند، اما تهران ممکن است استقامت، که با تهدید تشدید تنش همراه می‌شود، را به عنوان اهرم فشار ببیند، نه دلیلی برای امتیاز دادن.در همین شرایط، یک تحلیل‌گر ایرانی گفت: «جنگ آمریکا و ایران تشدید خواهد شد». او با اشاره به حملات اخیر به نفت‌کش‌ها در خلیج فارس و دریای عمان، گفت تبادل آتش اخیر بین کشتی‌های جنگی ایران و آمریکا نشان‌دهنده تغییر لحن جنگ است و نشان می‌دهد که «قوانین بازی تغییر کرده است». او گفت: «ایران به سمت یک استراتژی جدید حرکت کرده است» که شامل «تهاجمی‌تر شدن» است.او گفت: «اگر آمریکایی‌ها به این محاصره و حمله به کشتی‌های ایرانی ادامه دهند، واکنش‌های بعدی بسیار بسیار بزرگتر خواهد بود. این روند با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای تشدید خواهد شد، اما این انتخابات تنها هدف نیست، هدف دیگر افزایش هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان آمریکایی است تا ترامپ را وادار به لغو محاصره دریایی و ترک منطقه کنند».ولفگانگ پیزتای، تحلیلگر دفاعی، هم گفت قدرت نظامی ایران برای ادامه جنگ با ایالات متحده در آینده‌ای قابل پیش‌بینی کافی است، در حالی که در واشنگتن، پیامدهای سیاسی احتمالاً نحوه پیشرفت درگیری را تعیین خواهد کرد. او گفت: «ایران در حال آماده شدن برای یک جنگ طولانی است، حداقل از نظر نظامی. آن‌ها ضربات سنگینی از آمریکایی‌ها خورده‌اند، اما مطمئناً از کار نیفتاده‌اند و هنوز هم توانایی حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز را دارد.»پیزتای با اشاره به اینکه ذخایر موشکی ایالات متحده احتمالاً به اندازه برخی گزارش‌های خبری تمام نشده است، افزود: «از طرف آمریکا، این موضوع چندان به ظرفیت نظامی مربوط نمی‌شود. این بیشتر یک مشکل سیاسی برای ترامپ است... اگر کنگره در انتخابات میان دوره‌ای به دموکرات‌ها واگذار شود، این به معنای پایان درگیری نیست. این احتمالاً به این معنی است که آمریکایی‌ها حتی بیشتر روی ابزار اقتصادی استراتژی و کمتر روی ابزار نظامی شرط خواهند بست، و محاصره دریایی قطعاً ادامه خواهد یافت».در همین شرایط، استفن زونس، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه سانفرانسیسکو، گفت ایران با این محاسبه عمل می‌کند که می‌تواند از تشدید تنش با آمریکا، حتی اگر با هزینه نظامی همراه باشد، از نظر سیاسی سود ببرد. زونس گفت که تهران به فشارهای فزاینده آمریکا پاسخ می‌دهد و خاطرنشان کرد که علی‌رغم پویایی نامتقارن میان دو طرف، «هر تشدید تنشی که از سوی واشنگتن صورت می‌گیرد، با نوعی پاسخ روبرو خواهند بود».به گفته زونس: «ایران همچنین محاسبه می‌کند که از نظر سیاسی، از طریق آسیبی که می‌توانند به کشتیرانی و دارایی‌های آمریکا و متحدانشان وارد کنند، از مزیت برخوردارند. تهران ممکن است از تشدید تنش استقبال کند، زیرا آنها معتقدند هر آسیبی که از طرف آنها وارد شود، می‌توانند از برخی مزایای سیاسی بهره‌مند شوند. تهران همچنین ممکن است در حال آزمایش این باشد که آیا واشنگتن مایل به کاهش تنش است یا خیر، اگرچه ایران ممکن است در حفظ یک پاسخ با مسائل لجستیکی از نظر نیروی انسانی و تجهیزات نظامی روبرو شود».زونس هم‌چنین معتقدست ایران برای اعمال منطقه‌ی محدود در نزدیکی تنگه‌ی هرمز با مشکل مواجه خواهد شد. او گفت: «دشوار است که ببینیم آنها چگونه واقعاً قادر به اجرای آن خواهند بود. کشتی‌ها و هواپیماهای ایرانی که سعی در اجرای آن دارند، در برابر حملات آمریکا بسیار آسیب‌پذیر خواهند بود. اما شاید آنها هشدار می‌دهند، زیرا هنوز این خطر وجود دارد که شرکت‌های کشتیرانی نتوانند بدون تحمل عواقب، روی عبور از تنگه حساب کنند».او هم‌چنین حملات اخیر آمریکا به ایران را بر اساس «ناامیدی و نه محاسبات استراتژیک» تحلیل می‌کند. به باور او: «جنگ با ایران به روابط و اعتبار ایالات متحده در سطوح مختلف آسیب رسانده است. متحدان آمریکا در خلیج فارس از ایالات متحده به دلیل آغاز این جنگ بدون رضایت و مشورت با آنها بسیار ناراحت هستند، اگرچه کاملاً واضح بود که آنها قربانیان اصلی این جنگ خواهند بود». زونس افزود: «ما به طور نامحدود درگیر جنگی خواهیم بود که بارها و بارها شروع می‌شود و دوره‌های شدیدی خواهد داشت و هیچ یک از طرفین با جنگ بیشتر قصد پیشبرد آرمان خود را ندارند. از بسیاری جهات، حملات ایالات متحده بیشتر به نظر می‌رسد که بیشتر جنبه‌ی تسکین‌دهنده دارند و بر اساس ناامیدی و نه محاسبات استراتژیک انجام می‌شوند».جمع‌بندی نرخ روزایران قصد دارد منطقه محدودکننده جدید و کریدور کشتیرانی تازه در خلیج فارس و تنگه هرمز اعلام کند و تهدید کرده که در صورت ادامه حملات، واکنش‌های بزرگتری نشان خواهد داد. تحلیلگران معتقدند که توازن قدرت کمی به ضرر ایران تغییر کرده و محاصره دریایی آمریکا به اقتصاد ایران ضربه زده است، اما تهران همچنان به مقاومت و تشدید تنش به عنوان اهرم فشار می‌نگرد. این درگیری طولانی‌مدت، با وجود فشارهای اقتصادی، به دلیل تاب‌آوری ایران و محاسبات سیاسی هر دو طرف، به بن‌بست رسیده و انتظار می‌رود ادامه یابد.