به گزارش نرخ روز، داده‌های شرکت ردیابی نفتکش‌ها، کپلر، نشان می‌دهد که جریان نفت خاورمیانه، شامل محموله‌های عبوری از تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین منطقه، در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر به‌طور متوسط از ۲۴ میلیون بشکه در روز فراتر رفت. این رقم بالاتر از سطح ۲۳.۳ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ است.
با این حال، آمارهای اولیه حاکی از آن است که جریان نفت از تنگه هرمز، با احتساب انتقال محموله‌ها از کشتی به کشتی در خلیج عمان، به حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز رسیده که معادل ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ است. بنابراین، افزایش مجموع صادرات منطقه تنها به بازگشت تردد از تنگه هرمز مربوط نمی‌شود و مسیرهای جایگزین نیز نقش مهمی در جبران اختلالات داشته‌اند.
خطوط لوله عربستان سعودی و امارات متحده عربی امکان انتقال بخشی از نفت را بدون عبور از تنگه هرمز فراهم کرده‌اند. برآورد کپلر نشان می‌دهد که در سپتامبر، حدود ۴۰ درصد نفت خام صادراتی کشورهای غیرایرانی از خلیج فارس از مسیرهایی خارج از تنگه هرمز منتقل شده است؛ در حالی که این سهم پیش از جنگ ۱۷ درصد بود.
بر اساس این گزارش، شکل‌گیری یک شبکه حمل‌ونقل دریایی موقت، با پشتیبانی نظامی آمریکا، به تداوم صادرات نفت منطقه کمک کرده است. در این سازوکار، نفتکش‌ها محموله‌های خود را در خلیج فارس بارگیری می‌کنند و با عبور از تنگه هرمز، در نزدیکی سواحل عمان محموله را به کشتی‌های دیگری منتقل می‌کنند که مقصدشان بازارهای دوردست است. برخی نفتکش‌ها نیز هنگام عبور، سیگنال‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش می‌کنند.
سپردن حفاظت از کشتی‌ها به نیروهای امنیتی و دریافت حمایت نظامی آمریکا، خطر عبور را کاهش می‌دهد، اما آن را از بین نمی‌برد. در یکی از نمونه‌های اخیر، نفتکش غول‌پیکر «لویالتی» که برای بارگیری نفت خام عراق وارد خلیج فارس شده بود، در ۱۶ اکتبر هدف یک پرتابه شلیک‌شده از قایقی کوچک قرار گرفت. این حمله به مخزن آب شیرین کشتی آسیب زد؛ در حالی که نفتکش حامل حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام عراق بود.
با وجود افزایش صادرات، انتقال نفت خاورمیانه به بازارهای جهانی گران‌تر و پرریسک‌تر شده است. طبق داده‌های کپلر، هزینه حمل نفت خام خلیج فارس به چین با نفتکش‌های غول‌پیکر در هفته جاری به حدود ۳۷.۳۷ دلار برای هر بشکه نزدیک شد که رقمی کم‌سابقه است. هم‌زمان، به گفته تحلیلگر شرکت وین‌دوارد، هزینه بیمه ریسک جنگ برای کشتی‌ها به حدود ۱۰ درصد ارزش آنها رسیده؛ در حالی که پیش از جنگ کمتر از ۳ درصد بود.
با این‌حال، سود بالای حمل نفت همچنان معامله‌گران و مالکان کشتی‌ها را به پذیرش خطر ترغیب می‌کند. به برآورد کپلر، معامله‌گران می‌توانند نفت عراق را با حدود ۲۰ دلار سود بیشتر به ازای هر بشکه دوباره بفروشند؛ رقمی که برای محموله دو میلیون بشکه‌ای یک نفتکش غول‌پیکر به حدود ۴۰ میلیون دلار می‌رسد.
ناتاشا کانیوا، رئیس تیم راهبرد کالاهای جهانی در جی‌پی‌مورگان، می‌گوید مسئله اصلی بازار در آوریل کمبود نفت خام بود، اما در اکتبر هزینه انتقال نفت به بازارها به چالش اصلی تبدیل شده است.
افزایش جریان صادرات نفت منطقه در شرایطی رخ داده که صادرات نفت خود ایران تحت تأثیر محاصره دریایی آمریکا محدود شده است. این تفاوت نشان می‌دهد تهران، با وجود توانایی ایجاد اختلال و افزایش هزینه حمل‌ونقل، در جلوگیری از صادرات نفت سایر کشورهای منطقه با محدودیت‌هایی روبه‌رو شده است.
به گفته تحلیلگر ارشد اقتصاد کالا در کپیتال اکونومیکس، سازوکار عبور از تنگه هرمز اکنون تثبیت شده‌تر است و تمایل فعالان بازار برای پذیرش ریسک افزایش یافته است. از این منظر، ایران برای دستیابی به همان میزان کنترل قبلی بر جریان نفت منطقه باید اقدامات تهاجمی‌تری انجام دهد.
با این حال، پایداری روند فعلی به ادامه حمایت نظامی آمریکا و جلوگیری از تشدید درگیری‌ها بستگی دارد. سطح پایین ذخایر جهانی نفت نیز حاشیه امن بازار را محدود کرده است؛ به همین دلیل، هرگونه بازگشت درگیری‌ها می‌تواند دوباره عرضه را مختل کند و قیمت نفت را افزایش دهد. در نتیجه، عبور صادرات خاورمیانه از سطح پیش از جنگ لزوماً به معنای رفع بحران انرژی نیست؛ زیرا هزینه و ریسک رساندن نفت به مصرف‌کنندگان همچنان بالاست.
جمع‌بندی نرخ روز
صادرات نفت خاورمیانه با وجود ناامنی‌ها و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، از سطح پیش از جنگ فراتر رفته است. این افزایش عمدتاً به دلیل استفاده از مسیرهای جایگزین و حمایت نظامی آمریکا در تنگه هرمز بوده است. با این حال، ریسک‌های امنیتی و هزینه‌های بالای بیمه و حمل‌ونقل، چالش‌های اصلی بازار نفت منطقه باقی مانده‌اند و پایداری این روند به تداوم حمایت‌های نظامی و عدم تشدید درگیری‌ها وابسته است.
