تهدید تازه ترامپ به حمله به سایت هستهای «کوه پیکاکس» ایران؛ آیا این اقدام معادلات را تغییر میدهد؟
به گزارش نرخ روز، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز سهشنبه ادعا کرد که ارتش آمریکا کوه پیکاکس ایران را بمباران خواهد کرد. در اعماق این کوه، سایتی زیرزمینی قرار دارد که ایالات متحده و اسرائیل مدعی هستند برای فعالیتهای هستهای ایران مورد استفاده قرار میگیرد. این اظهارات ترامپ، در میانه دیدارش با جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، در کاخ سفید بیان شد و نشان میدهد که او در حال حاضر علاقهای به آتشبس ندارد و به سمت تشدید حملات علیه ایران حرکت میکند. او در این دیدار گفت: «ما به احتمال زیاد به زودی به آن منطقه حمله خواهیم کرد. آنها هیچ کاری نمیتوانند در مورد آن انجام دهند. میدانید، معمولاً من این را نمیگویم. اگر فکر میکردم که آنها میتوانند کاری در مورد آن انجام دهند، هرگز این را نمیگفتم. اما ما به زودی و با شدت به آن منطقه حمله خواهیم کرد». پیش از این نیز، رئیسجمهور آمریکا در ۱۳ جولای به یک مجری محافظهکار گفته بود که پیکاکس «یک هدف احتمالی برای یک حمله بزرگ و حسابشده» است. این اولین باری بود که او صراحتاً از پیکاکس به عنوان یک هدف صحبت میکرد، اگرچه قبلاً از یک مکان زیرزمینی در ایران که زیر سنگهای گرانیت دفن شده بود، نام برده بود. ترامپ روز سهشنبه به خبرنگاران گفت که از گزارشها در مورد انتقال سانتریفیوژها مطلع است و گفت که ایالات متحده «خیلی زود و خیلی شدید به آن منطقه حمله خواهد کرد». ترامپ افزود: «ما این موضوع را دنبال میکنیم. آنجا محل اقدام است. ما خیلی، احتمالاً، خیلی زود به آن منطقه حمله خواهیم کرد.» در واکنش به این اظهارات ترامپ، قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء با اشاره به تهدید مراکز هستهای و حساس از سوی آمریکا اعلام کرد اگر ارتش آمریکا وارد چنین مرحلهای بشود «آن را به عنوان توسعه جنگ در منطقه میدانیم و همه منافع آمریکا، همپیمانان و حامیان آن کشور یاغی و شرور، هدف هجوم قدرتمند نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران قرار خواهند گرفت». این سخنان ترامپ در شرایطی اظهار شد که روز دوشنبه گزارش شد که اسرائیل اطلاعاتی را در اختیار ایالات متحده قرار داده که ادعا میکند ایران هزاران سانتریفیوژ را به کوه پیکاکس منتقل کرده است. بر اساس این گزارش، اطلاعات اسرائیل معتقد است که ایران پاییز گذشته، پس از جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن، زمانی که حملات آمریکا و اسرائیل سه سایت اصلی هستهای ایران را مورد هدف قرار داد، هزاران سانتریفیوژ غنیسازی اورانیوم را به تونلهایی در اعماق سایت کوه پیکاکس منتقل کرد. یک منبع اسرائیلی نیز گفته، اطلاعات اسرائیل معتقد است که ایران پس از حملات ژوئن گذشته، بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده و سانتریفیوژهای غنیسازی پیشرفته خود را به کوه پیکاکس منتقل کرده است. با این همه، پیش از این در ماه ژوئیه، یک منبع ارشد امنیتی در تهران گفت که ادعاهای مربوط به فعالیتهای هستهای در کوه پیکاکس دروغ است. کوه پیکاکس یک تأسیسات به شدت مستحکم است که در اعماق زمین در فاصله یک کیلومتری در جنوب تأسیسات غنیسازی اورانیوم نطنز واقع شده و آن را به هدفی دشوار برای ایالات متحده و اسرائیل و برای هرگونه عملیات زمینی بالقوه تبدیل میکند. طبق گزارش موسسه علوم و امنیت بینالمللی (ISIS)، این تأسیسات حداقل ۱۰۰ متر زیر کوه بزرگی به نام کوه کلنگ گز لا، دفن شده است. ساخت این تأسیسات در سال ۲۰۲۰ آغاز شد؛ در آن زمان، ایران این تأسیسات را به عنوان تأسیسات آینده برای مونتاژ سانتریفیوژهایی که سوخت هستهای تولید میکنند، به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد. درحالیکه حملات متقابل میان ایالات متحده و ایران در حال تشدید است و به مرحلهای بیسابقه و پیشبینیناپذیر نزدیک میشود، دونالد ترامپ تهدیدهای تازهای مبنی بر حمله و نابودی تأسیسات هستهای ایران موسوم به «کوه کلنگ» مطرح کرده است. ماهیت این تأسیسات تا حد زیادی در هالهای از ابهام قرار دارد؛ زیرا دیدهبان هستهای سازمان ملل متحد هرگز به این سایت دسترسی پیدا نکرده و هیچ طرح کلی در دسترس عموم وجود ندارد و کارشناسان عمدتاً با تجزیه و تحلیل تصاویر ماهوارهای، تصور خود را از آن میسازند. ISIS در گزارشی اخیر اعلام کرد که بر اساس این تصاویر، این تأسیسات دارای چندین مجموعه تونل، یک محیط امنیتی بزرگ و ورودیهایی است که برای محافظت در برابر حملات هوایی احتمالی با بتن سخت شدهاند. اعتقاد بر این است که این تأسیسات هنوز عملیاتی نشده و ساخت و ساز در حال انجام است. این تلاشها ممکن است در سال گذشته تشدید شده باشد، و ساخت و سازها پس از هدف قرار دادن سایر تأسیسات هستهای ایران توسط اسرائیل و ایالات متحده در ژوئن ۲۰۲۵ افزایش یافته است. از جمله تأسیساتی که مورد حمله قرار گرفت، مجتمع غنیسازی اورانیوم نطنز بود که تنها چند مایل با کوه پیکاکس فاصله دارد. در طول جنگ ۱۲ روزه، سه تأسیسات هستهای کلیدی ایران - نطنز، اصفهان و فردو - مورد حمله قرار گرفت اما، کوه پیکاکس از حملات مصون ماند. بسیاری از کارشناسان نسبت به موفقیتآمیز بودن حمله به این سایت ابراز تردید کردهاند. در حالی که یک عملیات زمینی پیچیده خواهد بود، گزارش ISIS به چندین راه ممکن برای حمله اشاره کرد. این تأسیسات مخفی به تهویه، گرمایش، سرمایش، تحویل، منبع تغذیه و پرسنل نیاز دارد - که همگی «آسیبپذیریهایی دارند که به نظر میرسد ایالات متحده و اسرائیل ممکن است از آنها برای ضربه زدن استفاده کنند». با این حال، احتمال فراوانی وجود دارد که حمله به این تاسیسات تأثیر جدی بر آن نداشته باشد زیرا بخش اصلی این تأسیسات احتمالاً در اعماق زمین دفن شده است. جیمز اکتون، مدیر سیاست هستهای بنیاد کارنگی، تردید دارد ایالات متحده بتواند کاری بیش از تخریب تونلهای دسترسی در تأسیسات کوه پیکاکس انجام دهد. اکتون گفت: «این تغییر دهنده بازی نیست». طبق گفته ارتش آمریکا، وجود چنین تأسیسات زیرزمینی باعث شد ایالات متحده بمب GBU-57 را بسازد که میتواند قبل از انفجار حداقل ۶۰ متر زمین را شخم بزند. بنا به گزارشها، مقامات آمریکایی در مورد استفاده از دو بمب از این نوع به صورت متوالی برای اطمینان از نابودی این سایت بحث کردهاند. با این حال، مشخص نیست که چنین حملهای بتواند به تأسیساتی به عمق کوه پیکاکس آسیب برساند. اکنون به طور دقیق مشخص نیست که آیا ارتش ایالات متحده بمبهایی دارد که میتوانند به این تأسیسات عمیق زیرزمینی نفوذ کنند یا خیر. با این وجود، حمله ایالات متحده میتواند به این سایت آسیب برساند و تونلهای ورودی آن را مسدود کند. در این شرایط، پرسش این است که چرا ترامپ بار دیگر به موضوع برنامه هستهای ایران بازگشته است؟ ترامپ - که با انتقادات فزایندهای مبنی بر اینکه آمریکا را به سمت یک «جنگ ابدی» دیگر سوق داده روبرو است - دوباره به این ایده تکیه میکند که ایران یک تهدید هستهای غیرقابل قبول است و نیاز به حملات جدیدی علیه تأسیسات هستهای دیگر ایران وجود دارد و تمرکز ناگهانی ترامپ بر پیکاکس تأیید این موضوع است که دو عملیات نظامی قبلی و سالها تلاش دیپلماتیک دولت آمریکا نتوانسته برنامه هستهای ایران را مهار کند. تعداد کمی از کارشناسان ادعاهای دولت ترامپ مبنی بر نابودی کامل برنامه هستهای ایران را پذیرفتهاند و حتی ترامپ و نزدیکترین متحدانش برخی از این اظهارات را پس گرفتهاند. گزارش اخیر بر این نکته تاکید کرده که با فاصله گرفتن فزاینده اهداف جنگی اسرائیل از ایالات متحده، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم، سعی کرده ترامپ را متقاعد کند که حملات همه جانبه به ایران را از سر بگیرد تا برنامههای تسلیحاتی و تلاشهای بازسازی تهران را بیشتر به عقب براند. در واقع اظهارات اخیر ترامپ بیشتر دلالت بر این دارد که او متمایل به ادامه درگیری و توجیهی برای آن است. بنجامین راد، دانشمند علوم سیاسی و عضو ارشد مرکز روابط بینالملل دانشگاه کالیفرنیا هم معتقد است «جنگ آنطور که ترامپ میخواست پیش نمیرود و فعالیت ایران در اطراف پیکاکس به ترامپ کمک میکند تا جنگ - و گسترش احتمالی آن - را توجیه کند». در همین حال، ترامپ و ایالات متحده بین تلاش برای «مدیریت» برنامه هستهای ایران با مهار غنیسازی و تلاش برای «خنثیسازی» این برنامه با حملات هدفمند به زیرساختهای هستهای آن، «مردد» بودهاند. به گفته راد، ترامپ «با وجود لفاظیهایش»، «عزم، توانایی یا اختیار» لازم برای اقدام به حذف کامل برنامه هستهای ایران را نداشته است، زیرا این امر مستلزم «مداخله بسیار شدیدتری» از آنچه مردم آمریکا مایل به پذیرش آن هستند، مانند حضور نیروهای آمریکایی در ایران، خواهد بود. هنوز مشخص نیست که آیا سخنان جدید ترامپ در مورد پیکاکس بخشی از تغییر در این جهت است یا خیر. مشخص است که ترامپ و مشاورانش متوجه شدهاند که چرخه فعلی جنگ، مذاکره و سپس جنگ بیشتر به ایران زمان لازم برای بازسازی برنامه هستهای خود را میدهد. راد گفت: «من در این فکر هستم که آیا این فقط یک تهدید است یا اینکه آیا این یک گزینه واقعی است که رئیس جمهور واقعاً در نظر دارد». جمعبندی نرخ روز تهدید اخیر دونالد ترامپ به حمله به سایت زیرزمینی «کوه پیکاکس» در ایران، در پی ادعاهای اسرائیل مبنی بر انتقال سانتریفیوژها به این مکان، تنشها را به شدت افزایش داده است. این سایت که در عمق زمین و نزدیک به نطنز قرار دارد، هدفی دشوار محسوب میشود و کارشناسان درباره اثربخشی حملات احتمالی به آن تردید دارند. اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که او با انتقاداتی مبنی بر سوق دادن آمریکا به «جنگ ابدی» مواجه است و به نظر میرسد این تهدیدها تلاشی برای توجیه ادامه درگیریها و مهار برنامه هستهای ایران باشد.
