به گزارش نرخ روز، گادی آیزنکوت، رهبر اپوزیسیون، پس از انتخاباتی که به بن‌بست سیاسی انجامید و هیچ‌یک از طرفین را در مسیر روشنی برای رسیدن به قدرت قرار نداد، مأمور تشکیل کابینه جدید شد. آیزنکوت در پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «اکنون زمان تشکیل یک دولت اضطراری ملی فرا رسیده است. من تمام تلاش خود را به کار خواهم بست تا اطمینان حاصل کنم که شایستگی این امر را داریم».
آیزنکوت روز جمعه اعلام کرد که برای تشکیل یک «دولت اضطراری ملی» تلاش خواهد کرد تا هرچه سریع‌تر نتانیاهو را از قدرت کنار بزند. این امر احتمالاً به معنای تشکیل یک دولت اقلیت خواهد بود که از حمایت برخی احزابی برخوردار است که به‌طور رسمی به ائتلاف او نمی‌پیوندند. آیزنکوت گفته که سایر احزاب می‌توانند «در مرحله‌ای دیگر» به این ائتلاف بپیوندند. او تأکید کرد: «ما باید فوراً یک رهبری باثبات و مسئولیت‌پذیر ایجاد کنیم، از برگزاری دور دیگری از انتخابات جلوگیری نماییم و به اصرار بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر در حال کناره‌گیری، برای چسبیدن به قدرت پایان دهیم». بنیامین نتانیاهو در مجموع نزدیک به ۱۹ سال، در دوره‌های مختلف و از سال ۱۹۹۶، نخست‌وزیر بوده است.
آیزنکوت در مسیر تشکیل کابینه با چالشی بسیار دشوار روبروست. انتظار می‌رود پس از معرفی آیزنکوت، مذاکراتی طولانی و فرساینده آغاز شود. او ۲۸ روز فرصت دارد تا برای تشکیل کابینه تلاش کند، که این مهلت می‌تواند ۱۴ روز دیگر نیز تمدید شود.
صحنه سیاسی همچنان در بن‌بست قرار دارد. تشکیل یک ائتلاف گسترده که دشمنان ایدئولوژیک یکدیگر، مانند آویگدور لیبرمن و نفتالی بنت و متحدان راست‌گرای رادیکال نتانیاهو، یعنی ایتامار بن‌گویر و بتسلئیل اسموتریچ را کنار هم قرار دهد، بسیار دشوار به نظر می‌رسد. هرگونه تلاش جدی برای نشاندن نتانیاهو و آیزنکوت بر سر میز مذاکره، مستلزم عبور از اختلافات قابل‌توجه بر سر مطالبات اصلی آیزنکوت خواهد بود.
تحلیلگران معتقدند که تحقق هر سناریویی برای تشکیل کابینه در شرایط فعلی بسیار بعید به نظر می‌رسد. اگر آیزنکوت در این مأموریت ناکام بماند، نامزد دیگری می‌تواند برای تشکیل کابینه تلاش کند؛ و اگر آن نامزد نیز موفق نشود، پارلمان می‌تواند فرد دیگری را معرفی نماید. برای این فرآیند مهلتی حدوداً ۱۰۰ روزه تعیین شده است. اگر هیچ‌کس موفق نشود، انتخابات دیگری برگزار خواهد شد.
در این شرایط، منابع سیاسی به المانیتور گفته‌اند در صورتی که اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور، گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار را مأمور تشکیل کابینه بعدی کند، او با سه گزینه برای تشکیل ائتلاف روبرو خواهد بود که هر کدام مملو از موانعی است که عملاً آن را غیرممکن می‌کند.
هرتسوگ چهارشنبه و پنجشنبه در مورد اینکه چه کسی برای تشکیل یک کابینه پایدار بهترین موقعیت را دارد، با نمایندگان احزاب مشورت کرد. همه احزاب مخالف، آیزنکوت را پیشنهاد کردند: یاشار میانه‌رو، ائتلاف با هم (راست میانه)، اسرائیل بیتینو (راست)، دموکرات‌های چپ، فهرست مشترک عربی و حزب رعم. در این وضعیت، آیزنکوت از حمایت ۶۷ نفر از ۱۲۰ عضو کنست برخوردار است که بالاتر از حد نصاب اکثریت ۶۱ کرسی است.
همه احزاب دیگر ائتلاف به جز یکی از آنها، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر کنونی را پیشنهاد کردند و او حمایت تنها ۴۶ قانونگذار را به همراه دارد. آنها عبارتند از لیکود نتانیاهو، صهیونیسم مذهبی/زهوت راست افراطی و قدرت یهودی، و شاس ارتدکس افراطی. در اقدامی غافلگیرکننده، حزب «اتحاد یهودیت تورات»، یکی از اعضای این ائتلاف، به هرتزوگ گفت که هیچ‌کس را توصیه نمی‌کند. منابع سیاسی گفتند که این حزب از توصیه نتانیاهو خودداری کرده، چرا که او نتوانسته قانونی را در کنستِ در حالِ خروج تصویب کند که مردان جوان ارتدکسِ ائتلاف را از سربازی معاف کند. از زمان روی کار آمدن کابینه فعلی نتانیاهو در دسامبر ۲۰۲۲، جامعه ارتدکس افراطی برای گنجاندن این معافیت در قانون تلاش کرده است.
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل بیتنو، در ۶ نوامبر مسیر خود را تغییر داد و گفت که مایل است تقاضای دیرینه خود برای خدمت سربازی اجباری برای مردان ارتدکس افراطی را تعدیل کند. او گفت منافع ملی مستلزم «سازش‌های دردناک» است. این اقدام، راه را برای تشکیل کابینه اکثریت تحت رهبری آیزنکوت بدون احزاب عرب باز می‌کند. این یک چرخش مهم است زیرا تشکیل کابینه به حداقل ۶۱ رأی در کنست ۱۲۰ کرسی نیاز دارد. ائتلاف اکثریت پایدارتر از ائتلاف اقلیت است که به قانونگذاران خارج از ائتلاف وابسته است که می‌توانند حمایت خود را پس بگیرند و آن را در معرض سقوط قرار دهند.
نتایج انتخابات ۲۷ اکتبر نوعی از بن‌بست سیاسی را ایجاد کرد. بلوک آیزنکوت ۴۸ کرسی و بلوک نتانیاهو ۵۳ کرسی را به دست آوردند و احزاب عرب که در مجموع ۱۹ کرسی دارند، نقشی تعیین‌کننده به دست آوردند. پیش از برگزاری انتخابات، آیزنکوت، نفتالی بنت، رهبر همراه و لیبرمن همگی متعهد شده بودند که احزاب عرب را در ائتلافی قرار ندهند، بنابراین تشکیل کابینه اکثریت تحت رهبری آیزنکوت دور از دسترس به نظر می‌رسید.
فهرست مشترک عربی اعلام کرده که به ائتلاف صهیونیستی نخواهد پیوست، اما برای جلوگیری از تشکیل کابینه توسط نتانیاهو، حاضر به مصالحه است. یک مسیر ممکن این است که احزاب عرب بدون پیوستن به ائتلاف، به جلوگیری از نخست‌وزیری نتانیاهو کمک کنند، هرچند این امر آیزنکوت را به حمایت نمایندگان خارج از ائتلاف وابسته می‌کند.
نتانیاهو با حمله به احزاب عربی مدعی شده آنها قصد نابودی را دارند و پیشنهاد داد آیزنکوت و سایر احزاب یهودیِ مخالف، به بلوک راست افراطی او بپیوندند. او گفت که این کار موجب «آتش و شعله‌هایی خواهد شد که در خیابان‌ها خواهیم دید» و آن را به «خودکشی ملی» تشبیه کرد. نتانیاهو گفت: «این مسئله به موجودیت ما مربوط می‌شود. تحت چنین دولتی قطعاً دوام نخواهد آورد». اما آیزنکوت درخواست نتانیاهو را رد کرد و آن را یک مانور سیاسی خواند.
تغییر موضع لیبرمن مسیر دیگری را ارائه می‌دهد. احزاب اولترا-ارتدوکس شاس (با ۶ کرسی) و یهودیت توراتی (با ۷ کرسی)، در مجموع ۱۳ کرسی در اختیار دارند. اگر این تعداد به ۴۸ کرسیِ جناح اپوزیسیون اضافه شود، مجموعاً به ۶۱ کرسی می‌رسد؛ البته مشروط بر اینکه هر دوی حزب به اپوزیسیون بپیوندند. به گفته منابع سیاسی، جناح اپوزیسیون پیش‌تر تصمیم حزب یهودیت توراتی مبنی بر عدم معرفی نتانیاهو به رئیس‌جمهور را به عنوان نشانه‌ای از انعطاف‌پذیری این حزب در خصوص مسئله سربازگیری تلقی کرده بود.
کابینه اقلیت، دولتی است که ائتلاف آن کمتر از ۶۱ کرسی داشته باشد و با رأی یا رأی ممتنع نمایندگان خارج از ائتلاف به حیات خود ادامه دهد. این مسیر برای آیزنکوت نیز دشوار به نظر می‌رسد زیرا لیبرمن معتقد است که در کابینه‌ای که توسط احزاب عرب حمایت شود، حتی اگر آنها در ائتلاف نباشند، حضور نخواهد داشت. به گفته منابع سیاسی، او حمایت فهرست مشترک عربی را که دستور کارش بر تشکیل کشور فلسطین متمرکز است، نخواهد پذیرفت. آنها گفتند که پذیرش حزب عربی رعم، که هشت کرسی دارد، در حال حاضر بسیار بعید است.
آیزنکوت اندکی پس از اعلام لیبرمن، در پستی در شبکه ایکس، بر سر مواضع خود ایستاد. او گفت که اولویت تشکیل «دولت تغییر» در اسرع وقت، بر اساس چهار حزب مخالف صهیونیستی «و پیوستن هر حزب و هر عضو کنست که فوراً یا به تدریج چهار شرط او را بپذیرد» است: به رسمیت شناختن به عنوان یک کشور یهودی و دموکراتیک، حفظ ارزش‌های اعلامیه استقلال ۱۹۴۸، پذیرش خدمات نظامی یا غیرنظامی برای همه و تروریستی شناختن حماس.
او در هشداری آشکار به لیبرمن افزود: «هر کسی که به دلایل شخصی یا بی‌ربط سعی در متوقف کردن یا خرابکاری در تشکیل دولت داشته باشد، در تاریخ به عنوان کسی که در زمان بحران نتوانسته به موقع بایستد و برای نجات اقدام کند، ثبت خواهد شد. این بخشیده نخواهد شد». منابع سیاسی این بیانیه را نشانه‌ای از تمایل آیزنکوت برای تشکیل یک دولت اقلیت با حمایت خارجی از سوی احزاب عرب یا ارتدکس افراطی، هر آنچه که برای تشکیل سریع دولت لازم است، می‌دانند.
کابینه وحدت، ائتلافی از بلوک‌های رقیب است - در اینجا دو حزب بزرگ، لیکود نتانیاهو و یاشار آیزنکوت، که قدرت را بین خود تقسیم می‌کنند، به جای اینکه یک بلوک دیگری را کامل از کابینه کنار بگذارد. لیکود ۲۷ کرسی و یاشار ۲۱ کرسی دارد که ۱۳ کرسی کمتر از ۶۱ کرسی مورد نیاز را برای آنها باقی می‌گذارد. حزب با هم به رهبری نفتالی بنت، با ۱۲ نماینده، تعداد نمایندگان را به ۶۰ نفر می‌رساند، بنابراین حتی یک کابینه وحدت سه حزبی نیز به حداقل یک نماینده دیگر، از حزب «خانه ما» یا یک حزب ارتدکس افراطی، نیاز دارد.
نتانیاهو در اولین حضور عمومی خود از زمان انتخابات ۲۷ اکتبر و با توجه به مسیر محدود خود برای حفظ نخست وزیری، روز چهارشنبه ویدئویی منتشر کرد و خواستار تشکیل یک دولت وحدت گسترده به رهبری خود، متشکل از احزاب صهیونیستی، شد. به نظر می‌رسد آیزنکوت با این ایده مخالف است و تأکید کرده است که جایگزینی کابینه نتانیاهو همچنان اولویت اصلی است.
مأموریت تشکیل کابینه و کنار زدن بنیامین نتانیاهو، شاید دشوارترین چالش در تمام دوران فعالیت حرفه‌ای آیزنکوت باشد. جریان‌های متنوعی که از نظر ایدئولوژیک و قومیتی با یکدیگر تفاوت دارند و از نخست‌وزیری او حمایت کرده‌اند، شامل احزاب چپ‌گرا، راست‌گرا، میانه‌رو و عمدتاً عرب‌تبار هستند. برای اینکه این گروه‌ها بتوانند حول محور آیزنکوت متحد شوند — فارغ از اینکه او چگونه آنها را در قالب یک ائتلاف حاکم سازماندهی کند — اکثر آنها ناچار خواهند بود از وعده‌های انتخاباتی خود، که پیش‌تر بسیار قاطع و تغییرناپذیر به نظر می‌رسیدند، عدول کنند. اما فشار بر او و متحدانش برای انجام همین کار بسیار زیاد است، زیرا از دیدگاه آنها، گزینه‌های جایگزین به‌مراتب بدتر هستند.
ناکامی در تشکیل کابینه می‌تواند را به سمت دور دیگری از انتخابات سوق دهد. در این صورت، بنیامین نتانیاهو همچنان در مقام نخست‌وزیر باقی خواهد ماند و از تمام مزایای در اختیار داشتن قدرت (مزایای مقام مستقر) بهره‌مند خواهد بود. از سوی دیگر، بعید است که جریان مخالف بتواند عملکردی به خوبیِ آنچه در ماه اکتبر داشت — زمانی که هزاران ساکن خارج برای رأی دادن به سرزمین‌های اشغالی بازگشتند — از خود نشان دهد.
تشکیل یک دولت وحدت ملی که در آن آیزنکوت و نتانیاهو قدرت را تقسیم کنند (مثلاً از طریق نخست‌وزیری چرخشی)، پیش از روز انتخابات دور از ذهن به نظر می‌رسید و اکنون کاملاً غیرممکن می‌نماید. اگرچه آیزنکوت در برخی از وعده‌های انتخاباتی خود فضای مانوری باقی گذاشته بود، اما در این مورد کاملاً قاطع بود که نتانیاهو — به عنوان فردی که مسئولیت نهایی دفاع را در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ (روز وقوع بدترین حمله در تاریخ) بر عهده داشته — صلاحیت ادامه حضور در دولت را ندارد.
پس از انتخابات، تلاش‌های نتانیاهو برای زیر سؤال بردن مشروعیت نتایج — از جمله متهم کردن احزاب عرب‌تبار به سرقت آرا — باعث شده که این دیدگاه‌ها نسبت به او سخت‌گیرانه‌تر شود. رهبران مخالف همچنین استدلال می‌کنند که نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده، ضرورت جایگزینی نتانیاهو را بیش از پیش آشکار کرده است؛ چرا که جایگاه نزد قانونگذاران هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه به شدت تضعیف شده و نتانیاهو چنان مورد انزجار است که تنها روی کار آمدن یک نخست‌وزیر جدید می‌تواند آغازی برای ترمیم این وضعیت باشد. آیزنکوت روز جمعه گفت: «هم‌اکنون در میانه‌ی یک سونامی دیپلماتیک خطرناک قرار دارد و نتانیاهو همچنان بر دستگاه امنیتی و نهادهای مجری قانون اعمال قدرت می‌کند، خطرناک است و نباید اجازه داد حتی یک روز دیگر ادامه یابد».
تا زمان تشکیل دولت جدید، نتانیاهو در مقام نخست‌وزیر موقت (کابینه انتقالی) باقی می‌ماند. اما وضعیت پارلمان متفاوت است. نمایندگان روز سه‌شنبه سوگند یاد خواهند کرد و آیزنکوت در تلاش است تا زمینه را برای انتخاب رئیس جدید پارلمان فراهم کند؛ کسی که جایگزین «امیر اوحانا» — که از وفاداران به نتانیاهو است — شود. اگر او در این امر موفق شود، متحدان آیزنکوت می‌توانند هدایت کمیته‌های کلیدی پارلمان را بر عهده بگیرند. همچنین، این امر به بلوک مخالفِ نتانیاهو اجازه می‌دهد تا روند تصویب قوانین را آغاز کنند؛ اقدامی که هم به تحقق وعده‌های کلیدی انتخاباتی می‌انجامد و هم توانایی آیزنکوت را در پیشبرد امور و به سرانجام رساندن کارها به نمایش می‌گذارد. به گفته افراد مطلع، نخستین و در دسترس‌ترین اقدام، لغو قوانینی است که توسط ائتلاف نتانیاهو تصویب شده‌اند؛ از جمله تغییرات جنجالی در نظام قضایی که امکان اعمال کنترل سیاسی بیشتر بر انتصاب قضات را فراهم کرده و اختیارات دادستان کل را محدود می‌سازد. اقدام مهم دیگر، عمل به یکی از وعده‌های اصلی انتخاباتیِ تمام رهبران اپوزیسیون است: تشکیل یک کمیسیون تحقیق ملی برای بررسی کوتاهی‌های امنیتی که پیش از حمله هفتم اکتبر رخ داد.
جمع‌بندی نرخ روز
گادی آیزنکوت، رهبر اپوزیسیون، مأمور تشکیل کابینه جدید شده و قصد دارد بنیامین نتانیاهو را از قدرت برکنار کند. او با سه سناریوی دشوار برای تشکیل ائتلاف روبروست: دولت اکثریت، دولت اقلیت و دولت وحدت ملی. بن‌بست سیاسی و اختلافات ایدئولوژیک میان احزاب، این ماموریت را بسیار پیچیده کرده است. در صورت ناکامی، احتمال برگزاری انتخابات مجدد و تداوم نخست‌وزیری نتانیاهو وجود دارد، در حالی که آیزنکوت بر ضرورت تغییر رهبری در بحبوحه بحران دیپلماتیک تأکید دارد.
